Ilia Karanxha: Herkuli dhe Nikolla Leonik Tomeo

Mes veprave të artit që  gjendeshin  në koleksionin e Tomeos  në regjistrimin që bëri   Marcantonio Michieli më 1537  ishte shënuar edhe një  objekt arkeologjik me fjalët: “Pllaka me stuko në basoreliev prej një  këmbe, që...

Ilia S. Karanxha: Kodi manuscrit i ndriçuar

Si fillime të historiografisë moderne shqiptare deri më sot konsideronim veprat De Obsidione Scodrensi (1504) e “Historia de Vita et gestis Scanderbegi Epirotarum princips” (1522) të cilat së bashku kanë përfaqësuar monumentet e para të kulturës e identitetit ...

Ilia Karanxha: Shtrembërimi i historiografisë shqiptare

Zanafillat për shkrimin e historisë të Skënderbeut nga ana e Marin Beçikemit janë shumë të hershme e mund t'i konsiderojmë fill pas botimit të Rrethimit të Shkodrës.  Aty rreth vitit 1506  miku i tij i  ngushtë  në Brescia,   Giovanni Britanico...

Karanxha: Skënderbeu autentik dhe modeli i Romës

Një nga argumetat më të debatuara në shkencën albanollogjike ka qënë i lidhur me autenticitetin e portretit të Skënderbeut. Pranimi apo mos pranimi i vërtetësisë  qëndronte tek fakti se piknisja e inkonografisë ...

Ilia S. Karanxha: Arti kishtar dhe identiteti shqiptar në zanafillat e emigracionit

Arti kishtar është i lidhur pazgjithmërisht me botën shpirtërore  të shqiptarve që emigruan në Itali e në të njëjtën kohë mes këtyre emigrantve  qysh në shekullin XIV spikatin elementët e parë të një identiteti shqiptar...

Ilia S. Karanxha: Shenjtorë shqiptarë të mohuar dhe antishenjtorët e nderuar

Para se turqit të kapërcenin detin dhe të  shkelnin në Tokën e Otrantos kishin mbyllur llogaritë  me trojet shqiptare. Mizoritë, grabitjet, dhuna çnjerëzore dhe vrasjet në masë të njërzve të pafajshëm kishte  qënë gjithmonë ...

Ilia S. Karanxha: Gjenocidi serb i treguar nga serbët

Të flasësh sot për Leon Trockin shumë shqiptarve  do t'u ngjalleshe  një farë nervozizmi. Kush cilësohej trockist duhej t'i linte lamturën kësaj bote mbas ai simbolizonte kundërshtarin dhe disidentin e parë ndërkombëtar kundra ideve ...

Ilia S. Karanxha: Enigmat shekullore

Vepra më e njohur dhe më e nderuar në gjithë botën shqiptare mbetet edhe sot e kësaj dite  pas gati pesë shekujsh një rebus enigmash të ndërthurura  me art nga autori i saj Marin Beçikemi. Kur doli për herë të parë vepra ...

Ilia Karanxha: Albanologjia në bibliotekat e Firences

Se çfarë përfaqëson Firencia për kulturën dhe artin italian në veçanti dhe  atë evropian në përgjithësi  është  sot një fakt i mirënjohur në mbarë botën e civilizuar. Provë e gjallë në këtë drejtim  nuk janë vetëm bibliotekat ...

Ilia S. Karanxha: Vëllezërit tipografë De Vitali dhe portreti në veprat e tyre

Veprimtari editoriale dhe tipografike e vëllezërve  de Vitali në kontekstin e zanafillave të  editorisë veneciane nuk është më një argumet i pa njohur për publikun shqiptar edhe pse shkencës  albanologjike ...

Ilia S. Karanxha: Lufta turko-veneciane (1645-1669) dhe terrorizmat turke në trojet shqiptare

Mezi i shekullit të XVII për Perandorinë Otomane përkon me angazhimin e saj në luftën për marjen e ishullit të Kretës ...

Ilia Karanxha: Nikolla Leonik Tomeu e humanistët anglezë

Një kapitull më vehte përbëjnë raportet e Toemos me rrethin e humanistëve anglezë që erdhën të studionin në Itali e në mënyrë të veçantë në Padova. Ishin të shumtë studentët me të cilët ai pati raporte të vërteta miqësore të një respekti reciprok por mbi të gjitha të një mirëkuptimi ideollogjik të cilat nuk u ndërprenë as pas largimit të tyre në Angli ...

Ilia S. Karanxha: Rikrijimi i traditave kastriotiane nga shkodrani Marena

Figura e lavdishme e Skënderbeut veç studiuesve e hulumtuesve të shumtë ka tërhequr rretth vehtes edhe një numur të pallogaritshëm krijuesish që në forma, në kohë e në vende të ndryshme janë përpjekur që me krijimet e tyre të rikrikrijojnë atë periudhe në imagjinatën dhe perceptimet tona. I takojmë këta krijues anë e mbanë Evropës por edhe përtej Oqeanit ...

Ilia S. Karanxha: Shëmbëlltyra më e hershme e Skënderbeut në një vepër të V. Carpaccio-s

Më 1997 në revisata Storia dell'arte (n* 89. ff. 27-36) u botua një studim me autor Harula Economopoulos në të cilën hipotizohet prezenca e Skënderbeut në veprën Pagëzimi i Selenëve të Vittore Carpaccios (1465-1526). Ky studim i paraqitur në një formë të përmbledhur siç na bën të qartë autori është paraqitur për gradën e tij të specializimit pranë Institutit mbi Historinë e Artit në Universitetin “La Spaienza” të Romës .Vepra Pagëzimi i Seleneve u realizua mes viteve 1502-1508 dhe bënte pjesë ...

Ilia S. Karanxha: Paolo Giovio (1484-1552) dhe shqiptarët

Emri i Paolo Xhovios (Paolo Iovio ose Giovio) është i njohur në ambientin shqiptar qysh në periudhën e Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Kjo para së gjithash në sajë të publikimeve të veprës së tij Comentario delle cose de'Turchi (Komente mbi çështjet e Turqve) me të cilën më vonë u bashkangjit edhe varianti i shkurtuar i historisë të Skënderbeut (1541, 1543, 1544/5) fakt që shtyvi mjaft studiues të kohës të mendonin se edhe ajo ishte vepër e Xhovios. Bile edhe botimi i parë i veprës Commentario de ...

Ilia S. Karanxha: Dokumenti më i çmuar për historinë e artit bizantin në koleksionin e Nikolla Leonik Tomeos

Një ndër objektet më të çmuara në koleksionin e Tomeos që i bëri një përshtypje të veçantë Marco Antonio-s ishte një histori mbi Izraelin ose Libri mbi Xhozue-në. Në këtë rast kemi të bëjmë me një rrotullë në pergamena të gjatë 10.46 m e të gjërë 31.1 cm ekstremet e të cilit fillimisht (në gjëndjen si e ka pasur Tomeo) ishin të fiksuar në dy shkopinj të gjatë 38 cm me diametër 3 cm ku secili, sipër e poshtë, mbanin nga një tjetër ...

Ilia S. Karanxha: Arkitekti e skulptori Andrea Nikollë Aleksi nga Durrësi (1420-1504/5)

Veprimtaria e jeta e Andrea Aleksit është e njohur si në Shqipëri po ashtu edhe në Kosovë e prej kohësh ka tërhequr vëmëndjen edhe të studiuesve të huaj të cilët kanë afermuar veprimtarinë e shquar të këtij artisti shqiptar të shekullit të XV aq sa sot e gjejmë- gati gjithmonë - të rreshtuar në fjalorët ...

ILIA S. KARANXHA: IKONOGRAFIA E ADHURIMI I ZONJËS SË SHKODRËS NË VENEDIK

Zanfillat e këtij institucioni mund t'i shikojmë qysh më 21 qershor 1368 kur Këshilli i të Dhjetëve në Venedik ju lëshon lejën disa 'personave të devotçëm' për të krijuar një 'schuola' që do t'i dedikohej Shën Gallos në kishën e Shën Severit mirëpo pas disa muajsh më 1 nëntor të po atij viti leja u tërhoq. Këta të devotshëm kishin qënë drishtanë...

Ilia S. Karanxha: Monumenti Tarketa në katedralen e Milanos

Një farë paqartësie vërehet në literaturën shqiptare në lidhje me personin e Aleks Tarketës nga Shqipëria dhe monumentin e tij në Duomo të Milanos.Së pari duhet sqaruar se Aleks Shqiptari nuk ishte skluptor dhe asnjë monument nuk është ngritur për nder të tij në katedralen e Milanos. Sipas vetë dëshmisë të Aleksit ...

Ilia S. Karanxha: Për mëmëdhenë - motoja e një atdhetari në një studim monumental

Në prill të këtij viti, në kuadrin e 100-vjetorit të shpalljes së Pavarsisë, studjuesi i mirënjohur Prof. Asc. Dr. Thanas L. Gjika, i dha publikut shqiptar studimin monografik Mihal Grameno – jeta dhe vepra 1871-1931(500 f.), botuar në shtypshkronjën Milenium i Ri – Durrës prej shtëpisë botuese DDS me redaktor gjuhësor Halim Malokun.Nga njëra anë figura e kulluar e një atdhetari si Mihal Grmanoja dhe nga ana tjetër pena e një studiuesi ...

Ilia S. Karanxha: Kryepeshkopi i Durrësit Pal Andrea Engjëlli

Të shkruash për jetën e veprën e kryepeshkopit të Durrësit Pal Engjëlli në vështrim e parë, për bollëkun e dokumentave që e citojnë, duket si diçka e thjeshtë mirëpo po të kemi paraysh se kjo biografi mplekset në formë violente me veprimtarinë falsifikuesve të nipërve e stërnipërve të tij gjatë shekullit të XVI-XVII çështja paraqitet e vështirë e komplekse. Bile deri në...

Ilia S. Karanxha: Familja Breu në zanafillat e ikonografisë kastriotiane

Studimet albanollogjike mbi ikonografinë e Skëndërbeut prej vitesh i kanë dhënë një peshë të madhe problemeve që lidhen me portretin e parë e me saktë me portretin ...

Ilia S. Karanxha: Pirro në Palazo Carrara në Padova (1367-1379)

Në Itali zanafillat historiografike e ikonografike të Pirros duken të lidhura me emrin e poetit e shkrimtari të madh italian Françesko Petrarka(1304-1374) i cili duke filluar...

Ilia S. Karanxha: Ikonografia e Pirros së Epirit në Rilindjen Evropiane

Ikonografia e Pirros të Epirit në rilindjen evropiane edhe pse e pasur dhe e larmishme mbart në vetvehte mentalitet e kohrave në lidhje me vlerësimin e kësaj...

Ilia S. Karanxha: Zonja e Shkodrës - Histori Arbërore në themelet e Rilindjes Evropiane

Shkodër - 25 Prill 1993 - Papa Xhiovani Paolo II bekon vendin e vendosjes të gurit të parë për rindërtimin e Faltores Nëna e Këshillit të Mirë (apo Zonjës të Shkodrës) Romë...

Ilia S. Karanxha: Shkodra dhe lufta e Perëndive (1478/1479)

Mbi luftën madhore të bërë në Shkodër gjatë rrethimit të dytë të saj edhe nga historiografët më të shquar evropianë është pranuar se ajo ka qënë: ...një nga ngjarjet më të...

Ilia S. Karanxha: Giorgione dhe shqiptarët

Mes korifejve të artit botëror Leonardo Da Vinçit, Mikelanxhelos, Rafaelos, Tizianos reshtohet denjësisht prej shekujsh edhe emri Giorgiones nga Castelfranco (në dokumentat e kohës...

Ilia S. Karanxha: Nga Gjergj Kastrioti tek Giorgione e Leonardo da Vinci

Të flasësh për artin në kohën e Skënderbeut do të thotë të ndodhesh përballë një argumenti të vështirë. Kjo për faktin e mirënjohur të ngjarjeve politike e më tej se gjurmët e...

Ilia S. Karanxha: Dora D'Istria dhe arti

Afrimitetet e Dora D'Istrias me artin si studiuese, si krijuese por edhe si debutuese me imazhin e saj të bukur dhe mjaft reperzentativ, pra trashëgimia e saj ikografike, nuk kanë...

Ilia S. Karanxha: Personaliteti i Nikolla Leonik Tomeos në artin rilindas italian

Pasioni për koleksionimin e veprave të artit, njohuritë e thella mbi botën antike greke, shpjegimet e tij të drejta mbi filozofët grekë në Universitetin e Padovës i jepnin personit të...

Ilia S. Karanxha: Luka Ulqinaku, Bernardino de Vitali dhe ballina e Historisë të Skënderbeut

E parë nga një këndvështrim i jashtëm e tërësor Historia e Skënderbeut na paraqitet edhe si një realizim tipografik e artistik që në llojin e vet zë një vend të nderuar ndër botimet...

Ilia S. Karanxha: Botimi i Historisë së Skënderbeut nga Marin Beçikemi (Barleti)

Të datosh veprën e parë të Historisë të Skëndërbeut do të thotë të krijosh një koncept krejt të ri mbi autorin e vërtetë të saj gje e cila hap prespektiva të reja e shumë më të...

Ilia S. Karanxha: Dy shqiptarë në fillimet e editorisë veneciane

Dy vëllezër tipografë në Venetik më 31 mars 1498, Bernardino e Mateo de Vitali, në botimin e veprës të Marco Antonio Coccio ndryshe Sabellco (1436-1506) : Enneades...

Ilia S. Karanxha: Nikolla Leonik Tomeo- në artin rilindas italian

Lidhur ngushtë me jetën e ndihmesën e Nikolla Leonik Tomeos(1456-1531) në artin italian janë edhe paraqitjet ikonografike të personit të tij. Portreti më i parë...

Ilia S. Karanxha: Gjergj Shqiptari, Fisniku që porositi ikonat për një kishë në 1470

Prezenca e shqiptarëve në Marke në shek. XIV-XV ka qenë objekt hulumtimesh e publikimesh nga ana studiuesve të ndryshëm të cilët kanë...

Ilia S. Karanxha: Si e falsifikuan historinë Engjëllorët

Një peshë jo të vogël në ndërtimin e të dhënave biografike e bibliografike për Barletin pati e ashtuquajtura ...




Kryesore