E premte, 03.12.2021, 09:58 AM (GMT)

Kulturë » Mërkuri

Timo Mërkuri: Tre poetë dhe Agim Mato katër

E diele, 03.10.2021, 07:43 PM


TRE POETË  DHE AGIM MATO KATËR

Nga Timo Mërkuri

Poeti Agim Mato njihej në qytetin e Sarandës si njëdisenjator i talentuar i Ndërmarrjes së grumbullim përpunimit, por si njeri publik u njoh në vitin 1969  kur botoi vëllimin e parë poetik JUG, libër që e bëri të njohur në botën letrare në mbarë vendin.

Botimi i librit të dytë “Në pragun e shtëpive tona” në vitin 1974 kaloi disi në heshtje dhe që pasoi me heqjen e të drejtës së botimit për shkak të “ceneve biografike”. Problemin biografik të Agim Matos, që rridhte nga dënimi politik i tëatit e dinin të gjithë në Sarandë, madje pikërisht për këtë problem ai ishte i vetmi maturant i klasës së tij që nuk ju dha e drejta e studimit për shkollë të lartë. Çuditërisht në vitin 1987 Agim Mato fillon punë në redaksinë e gazetës lokale “Fitorja”, organ i komitetit të P.P.SH. së Rrethit të Sarandë.  Qyteti filloi tëgumëzhinte: të niste punë në organin e komitetit të P.P.SH.të Rrethit një njeri me cene biografike dhe sidomos në kohën kur sekretar i parë ishte Syrja Dosti, që njihej për ashpërsinë e tij në zbatimin e luftës së klasave, kjo ishte një çudi e pa parë në qytetin tonë. Kulmi ishte kur mori një hyrje banimi pas nja një viti e gjysmë, pikërisht në kulmin e ngushtësisë për strehim. Familje komunistësh dhe punëtoresh të pararojës mbanin radhën për vite për një hyrje të vogël apo zgjerim, ndërkohë që “ky biri i armikut të klasës, që Partia i kishte hequr të drejtën e botimit  merrte hyrje të madhe në një pallat të ri”. Me siguri që me dhjetëra letra janë nisur nga qyteti ynë në drejtim të udhëheqjes në Tiranë, por asgjë nuk ndryshoi. Komentet ishin nga më të ndryshmet, hamendësimet ishin të gjithfarë llojshme, por mbi të gjitha këto qëndronte një heshtje zyrtare që e shtonte misterin gjer në fantashkencë.

Askujt nuk ia merrte mendja se gjithë ky mister kishte emrin e dy poetëve, Xhevahir Spahiu dhe Ilirjan Zhupa, madje ishte vetë Ilirjan Zhupa që ma “zbërtheu” këtë mister duke qeshur pikërisht një mbrëmje fillim shtatori[1] të këtij viti, te lokali i Hotel LINDI në Sarandë:

“Ishte viti 1987 dhe unë punoja si gazetar te “Zëri i Rinisë” kur më planifikohet njëshërbim për në Sarandë. Se nga e mori vesh Xhevahir Spahiu dhe më fton për një kafe. Nuk jam i sigurtnë se atë kohë ai ishte i dënuar  me edukim me punë prodhuese në  minierën në Valias apo ishte redaktor te Nëntori, por e rëndësishme është se ishim miq dhe nuk i shikonim shumë këto “ndëshkime” në mardhwnien tonw. Pasi u takuam, madje ende pa u ulur për të pirë kafe, Xhevahiri më pyet: Mora vesh se do shkosh në Sarandë, është e vërtetë?

-Po, ju përgjigja unë qetësisht.

-Atëherë do takosh një mikun tim aty. Quhet Syrja Dosti dhe është Sekretar i Parë.

-Sigurisht që do e takoj se kam edhe punë me atë, po ç’ne ti me Syrja Dostin- ia ktheva me pyetje.

- Është skraparlli Syrjai ore, më sqaron Xhevua, njihemi. Dhe më pas shton qetësisht, sikur të më jepte një porosi të rëndomtë:- Do t’i thuash ta ndihmojë atë poetin e Sarandës me ndonjë punë më të hajrit dhe ta nxjerrë nga ajo “bimca” ku është. Ta lejë të marrë frymë. Shtoi po qe nevoja qëështë dhe miku im më i mirë Agimi dhe se unë do jem në borxh me  Syrjanë për gjithë jetën po e bëri..

Unë e njihja Agim Maton nga libri JUG, përveç  se ai ishte fterrjot dhe unë çorrjot, nga dy fshatra fqinjë ndaj dhe e mora me dëshirë porosinë. Nejse, shkova në Sarandë pas nja dy ditësh dhe pasi mbarova punë në Komitetin e rinisë, shkova në Komitetin e partisë dhe drejt e te Syrja Dosti. Se ç’nam kishte në popull e dija ndaj ftesës së tij për të pirë një kafe bashkë, ju përgjigja drejt dhe shkurt:

-Lere kafen tani se dhe ju kini shumë punë, do ta pimë në darkë te Hotel “Butrinti”, por unë do sjell me vete edhe një shok timin, qëështë njëkohësisht edhe miku i mikut tënd, Xhevahir Spahiut. Sigurisht që pranoi, madje edhe me një kuriozitet që të mësonte se kush na qenkësh ky miku i mikut të tij këtu në Sarandë dhe ai ende nuk e kishte njohur.

Nga Komiteti i partisë unë shkova dhe gjeta Agimin te ajo “bimca” e tij në fabrikën e miellit te Plazhi i ri. Me zor ja mbusha mendjen që të vinte në takim, i dukej sikur do e shpija te “kuçedra” që kishte zënë burimin e ujit te Syri i Kaltër. Pranoi vetëm kur i thashë që: “Ti nuk do flasësh fare” gjatë bisedës se kjo është punë e imja. Realisht Agim Mato nuk ishte tip “luftaraku”, ai më mirë duronte të keqen dhe e mposhtte me durimin e tij se sa ta luftonte atë përballë. Ai ëndërronte që bota të ishte “një poezi” dhe jo poezia të ishte një botë (më vete).

Kur vajti ora e takimit, erdhi Syrja Dosti dhe hapi sytë kur pa që “miku i mikut” ishte Agim Mato me “biografi të keqe” dhe shikonte nga unë se ç’do t’i thosha. Mos ta zgjasim, pas një ore e gjysmë biseda me pyetje e përgjigje, ku edhe Agimit ju zgjidh gjuha, por vetëm për poezi dhe letërsi, para se të ngriheshim të iknim Syrjai i thotë Agim Matos:- Nesër duku pak andej nga kuadri i Komitetit.

Të nesërmen Agim Mato nga Komiteti i partisë shkoi drejt e te redaksia e gazetës “Fitorja” përfundoi Ilirjan Zhupa, me njw të qeshur qw rra si shi i rrwmbyer mbi habinë time.

Agim Mato punoi në redaksinë e gazetës “Fitorja” gjer sa kjo gazetë u mbyll në fillim të viteve ’90. Gjer atëherë ai kishte botuar edhe librin “Buka e duarve tona”, por pas kësaj kohe ai nuk botoi më. Më kujtohet që në aktivitetet tona letrare ai vinte si dëgjues i jashtëm, jepte mendime e sugjerime për shoqatën, madje ai e “gjeti” edhe emrin e shoqatës sonë “Klubi i krijuesve jonianë” dhe të revistës sonë “Arti Jonian”, por poezitë që krijonte i mbante në sirtar dhe nuk i botonte. Ngushëllohej me faktin se tani ai kishte themeluar Shtëpinë Botuese “Milosao” dhe ishte larguar nga rruga e letërsisë.

Befas mw 02 gusht 2009 vjen në Sarandë Fatmir Terziu[2] dhe shkon e takon te shtypshkronja e tij. Biseda e tyre zgjati rreth tre orë dhekur u ndanw, Fatmir Terziu mori me vete një cikël nga poezitë e Agim Matos, pwr t’i lexuar.  Nw datwn 04 gusht ritakohen dhe bisedojnw pwr poezinw qw kishte marw Fatmiri dhe i thotw mes tw tjerash se poezia e tij wshtw njw poezi tipike, e pangjashme me asnjw tjetwr dhe kwshtu duhet tw jetw poezia. Pas mbi tre orw bisedw Agimi u bind dhe ja dha gjithw poezitw e tij tw pabotuara pwr ti redaktuar dhe publikuar te fjalaelirw, madje edhe pwr ti bwrw gati pwr botim.

Kjo datë ishte rikthimi i Agim Matos si një uragan poetik, me krijime gati të përditshme, poezi me një fantazmogori befasuese, që më pas u përmblodhën në disa vëllime poetike, për të cilat kam folur dhe shkruar disa herë…

Realisht këtë material e kisha për ta folur në tavolinën diskutuese të Manifestimit Poetik “Trirema Jonaine” ditën e sotme, ku ishte planifikuar edhe një bisedë rreth Agim Matos dhe një aspekti të poezisë së tij. Fatkeqësisht nuk mora pjesë në këtë tavolinë, madje as në Manifestimin poetik për faktorë që penguan pjesëmarrjen time, ose më saktë për faktorë që kanë disa vjet që pengojnëpjesëmarrjentime në aktivitetet e shoqatës sonë.

Për këto do flas herë tjetër.

Sot unë dua të falënderoj publikisht tre poetët Xhevahir Spahiun, Ilirjan Zhupën dhe Fatmir Terziun, që e çliruan nga “prangat” këtë poet për të shpërndarë kudo zjarrin e artit të tij poetik, tek i cili u “ngrohën” jo pak poetë. Këta të tre e ndihmuan Agim Maton, kushdo tjetër që pretendon në këtë drejtim, nuk ka asnjw kontribut, për të mos thënë ndonjë fjalë tjetër.

Sarandë, më 02.10.2021



[1]Më 05.09.2021

[2]Nëpublikimintimtëparënëdt 02.10.2021 gabimishtkamshënuar “prill I vitit 2011”, porFatmirTerziumëkonfirmondatën 02 Gusht 2009 sidatëardhjejenëSarandëdhetakimin me Agimin. Madjekujtuam se pikërishtatëkohë, disaditëmë pas aisollidhefamiljennëSarandëdhebashkë me vëllain e tijqëndroipërnjëjavëpërpushimeteshtëpia e ime e mëparëshme, qëunë e kishatëlirë,pasikishablerështëpitjetër.Nëdt 05.gusht 2009 FatmirTerziudhanjëintervistëte TV Riviera që e administronteAgimMato.



(Vota: 0)

Komentoni
Komenti:


Gallery

Pëllumb Gorica: Magjia e bukurive të nëntokës sulovare
Fotaq Andrea: Një vështrim, një lot, një trishtim – o Zot sa pikëllim!
Pëllumb Gorica: Grimca kënaqësie në Liqenin e Komanit
Shkolla Shqipe “Alba Life” festoi 7 Marsin në Bronx
Kozeta Zylo: Manhattani ndizet flakë për Çamërinë Martire nga Rrënjët Shqiptare dhe Diaspora