Zemra Shqiptare

  http://www.zemrashqiptare.net/


Parllaku: Ballkani (si) qender e gravitetit strategjik

| E hene, 06.04.2015, 12:18 PM |


Ballkani (si) qender e gravitetit strategjik

Nga Azem PARLLAKU

Si në rrallë rajone të tjera të botës, Ballkani është vendi ku, në të kaluarën kanë ndodhur shumë ngjarje historike, të cilat janë reflektuar në gjeopolitikë, sic janë luftërat për interesa të ndryshme ekonomike e politike, shoqëruar shpesh me ndryshime kufijsh, ngushtime e zgjerime territoresh, shkëmbime të mbretërive, ngritje dhe ulje të influencave fetare, si dhe rritje e lartë e emigracioneve të ndryshme. Duke e lënë të shkuarën menjëanë, po orvatemi të artikulojmë rreth gjeopolitikës në Ballkan në harkun e dekadave të fundit, dhe konfiguracionin e ri të saj. Mbarimi i Luftës së Ftohtë dhe rënia e Murit të Berlinit, janë ngjarje të jashtëzakonshme historike me ndikim mbarëbotëror. Ndryshe nga tjetërkund, për Ballkanin këto dy ngjarje rezervuan edhe konfliktin e armatosur. Mbas këtyre ngjarjeve Europa njohu një përshpejtim të integrimit të saj të brendshëm dhe të jashtëm, shumë shpresdhënës për ish-vendet komuniste, të cilat u bënë partnerë me Perëndimin, ku të gjitha u anëtarësuan në OSBE, depozituan kërkesa për anëtarësim në NATO dhe BE, proces ky ende mbreslënës. Në kundërshtim me këtë panoramë bashkëpunuese dhe integrimi, Ballkani përjetoi katër luftëra si rezultat i shpërbërjes së ish-Jugosllavisë. Një dekadë pas rënies së Murit të Berlinit, Ballkani i’u paraqit Perëndimit një sfidë e madhe strategjike, në të cilën u përfshi NATO, duke konsumuar miliarda dollarë, dhe mjaft inisiativa rajonale të lodhëshme diplomatike. Për shkak të vecorive të pozitës gjeopolitike, rajoni ka mbetur në fokusin e konfrontimeve midis Fuqive të Perëndimit dhe Lindjes. Pavarësisht konfigurimit që do të ketë ripërcaktimi i zonave gjeopolitike dhe gjeoekonomike midis detrave Adriatik, të Zi, Kaspikut dhe Mesdheut Lindor, Ballkani paraqitet si një njësi e rëndësishme, ku Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Bashkimi Europian dhe Rusia kanë interesa të mëdha. Modeli i ekonomive në tranzicion, i ekspozon dukshëm shtetet e Ballkanit përkundrejt investimeve të haja. Aktualisht Rusia është ajo e cila pothuaj e ka joshur Serbinë nëpërmjet marrëveshjeve në këtë fushë, ndërkohë që dhe Mali i Zi nuk ngelet pas, po të kihet parasysh, që 1/3 e investimeve në këtë vend janë të invesitorëve nga Rusia. Shpërbërja e ish-BRSS-së i dha mundësi krijimit të rrugëve të reja të tranzitimit të gazit nga Lindja drejt Perëndimit, dhe vende të tilla si Bullgaria, Rumania, Greqia, Maqedonia dhe Shqipëria, janë pika kyce. Konfigurimi i ri gjeopolitik e gjeoekonomik i Ballkanit, i ardhur për shkaqe historike, politike, ekonomike e ushtarake, bëri që faktori ndërkombëtar të ndërhyjë aktivisht në Ballkan, respektivisht nga koha e konfliktit në Bosnjë-Hercegovinë, në Kosovë dhe Maqedoni, c’ka ka bërë realitet një Ballkan dymbëdhjetë shtetësh, nga gjashtë që kish dikur. Ky konfiguracion në vazhdimësi ka rritur rolin e mekanizmave diplomatike, me synim forcimin e bashkëpunimit rajonal, duke lënë menjëanë trashëgiminë e kaluar e cila ka qenë negative, problematike e konfliktuale. Në këtë kontekst rajoni akoma nuk është shkëputur prej sfidave serioze të tilla si; mungesat e zhvillimit ekonomik dhe integrimit infrastrukturor; mungesa e traditave demokratike brenda shteteve dhe në nivele rajonale; si dhe mungesa e traditës paqësore në bashkëpunimin dypalësh dhe shumëpalësh. Si një nga qendrat e gravitetit strategjik Ballkani, ka vijuar të jetë nën sqetullën e vëmendjes, si nga ana e Shteteve të Bashkuara të Amerikës, ashtu dhe Bashkimit Europian, pa lënë menjëanë Rusinë. Procesi integrues në NATO, është shpresdhënës, teksa ai i anëtarësimit në Bashkimin Europian është i ngadaltë. Turqia, Greqia, Bullgaria, Sllovenia, Rumania, Shqipëria, Kroacia janë anëtare të NATO-s, ndërkohë që, Mali i Zi, Bosnje-Hercegovina, Maqedonia dhe së fundmi dhe Kosova, janë përfshirë në programet e Partneritetit. Megjithatë stabilizimi i plotë dhe përfundimtar, i rajonit nën sqetullën e sigurisë mbetet akoma larg, kjo kryesisht për shkak të problemeve që, krijohen kryesisht në Bosnjë-Hercegovinë, Serbi, Kosovë. Marrëveshje të tilla si ajo e Dejtonit për Bosnjë-Hercegovinën, ajo e Ohrit për Maqedoninë, Rezoluta 1244 për Kosovën, etj, kanë dhe ato pikëpyetjet që ende rëndojnë. Krijimi i një rendi të stabilizuar sigurie në Ballkan, parashikohet të mbetet dhe në të ardhmen, një ndër sfidat kryesore për vendet Perëndimore dhe strukturat përkatëse të sigurisë. Vazhdimi i prezencës së NATO-s, rrjedhimisht Shteteve të Bashkuara të Amerikës në rajon, është e rëndësishme të konsiderohet si një valvul sigurie, për tranzicionin dhe progresin drejt anëtarësimit në strukturat euroatlantike. Angazhimi i Bashkimit Europian, është një tjetër faktor që, shpreh qartë dëshirën e vendeve ballkanike për t’u bërë anëtare të Unionit. Ndërkohë që Unioni, e shpreh ambicien, por nën lidershipin amerikan vecanerisht në fushën e reformave ushtarake dhe luftës kundër krimit të organizuar.