E marte, 09.08.2022, 02:18 AM (GMT+1)

Kulturë

Llojdia: Arkeologu që shkroi për lashtësinë e Ilirisë

E premte, 05.12.2014, 08:11 PM


Arkeologu  britanik    zbuloi Knossos shkroi edhe për  lashtësinë e Ilirisë

Nga Gëzim Llojdia*

1.

Arthur Evans ka lindur në 1851 dhe i edukuar në Harroë  School, Brasenose College, Oxford dhe në Universitetin e Göttingen. Ai është më i famshëm për punën e tij në pallatin e Knossos në Kretë, ku ka identifikuar si qendra e qytetërimit të lulëzuar i ka quajtur "Minoan", por ai ishte gjithashtu i interesuar dhe  e kishte me shumë pasion historinë dhe arkeologjinë e Ilirisë së lashtë prandaj dhe udhëtoi gjerësisht në  këto zona si korrespondent i Ballkanit për :”Manchester Guardian” në vitin 1880.

Nga 1884-1908 ai ishte kurator i Muzeut Ashmolean në Oksford ku ka botuar një numër te madh librash .Edhe pse i njohur si një arkeolog i shquar klasik , Sir Arthur Evans ishte gjithashtu i interesuar duke punuar me pasion për të njohur dhe rrëfyer historinë e Shqipërisë . Një autoritet si Evans ndjenja e tij e sofistikuar për  rrënjët e lashta të rajonit të kuptuarit e tij të kulturës komplekse dhe politikës të Ballkanit në shekullin e 19 dhe të kombinuara për të bërë atë një udhëzues autoritative dhe të këndshëm në këtë temë të rëndësishme, shkruajnë autorët e huaj për Evans.

Në letrat shqipe , Evans jo vetëm që shqyrton implikimet e ngjarjeve kryesore politike të kësaj periudhe ( për shembull , formimi i Lidhjes Shqiptare në vitin 1878 ), por  si një fotografi me ngjyra  dhe e gjallë,e ndërlikuar shoqërore dhe kulturore  e këtij vendi  në kohen e zgjimit  shqiptar.

2.

Ilyria është emri që i është dhënë në rajonin e lashtë të Ballkanit në bregdetin e Adriatikut prej nga historianët e Ballkanit besojnë se rrjedhin shqiptarët e sotëm.

Kjo punë ndriçuese nga arkeologu i famshëm, Arthur Evans, shqyrton jetën e ilirëve të lashtë dhe përmban shumë njohuri të thekshme në rajon. Duke u mbështetur në udhëtimet e tij të gjerazi në vitin  1880, paraqet për herë të parë nga Evans, Iliria e lashtë në  fushën historike  ,në një  analizë origjinale nga vendet e ndryshme arkeologjike të rajonit duke  ndërtuar  një histori të plotë dhe interesante. Kurrë më parë nuk ka qene   e botuar si kjo përmbledhje  një vëllim  i vetëm, kjo punë klasik është ende llogaria më e mirë dhe përmban kërkime më të hollësishme në këtë temë.

Ilustruar plotësisht dhe duke përfshirë edhe fotot e disa mbishkrimeve romake që më vonë u shkatërruan gjatë pushtimit serb të Kosovës, ky udhëzues i paçmuar për arkeologjinë dhe historinë e Ilirisë së lashtë është një tekst thelbësor për të gjithë historianët dhe të gjithë të interesuarit në Ballkan. Titulli Ancient Illyria: an archaeological exploration. Arthur Evans, Sir Arthur Evans, Bejtullah D. Destani. 339 pages.Publisher : I.B. Tauris, 2006. Ancient Illyria" (Iliria e Lashtë), është strukturuar në katër kapituj: 1. Epitaurum, Canali, Risinium; 2. Shënime mbi rrugën romake Siscia-Salonae-Epitaurum-Scodra; 3. Shënime mbi rrugën romake Salonae - Scupi; 4. Scupi, Shkupi dhe vendlindja e Justinianit. Pos këtyre, në fund të librit, në trajtë apendiksi ka edhe një pjesë ku Evans shkruan për "Disa zbulime të vona mbi monedhat Ilire -  Numizmatike". Në këtë kronikë zënë vend të veçantë botimi dhe vizatimi i disa monedhave të mbretit ilir Balleios.

CV

Arthur John Evans

Pema e familjes

Dita e lindjes: 8 korrik 1851 - Abbots Langley, Hertfordshire, Angli

Vdekja: 11 korrik 1941

Prindërit: Sir John Evans, Harriet Harriet ose Ann Evans (lindur Dickinson)

Vëllai dhe motra: Leëis Evans, Filip Norman Evans, Alice Minet (), Harriet Ann Longman Joan Evans

Gruaja: Margaret Evans

Gruaja: Mary Evans

Djali: Thomas Evans

4.

Arthur John Evans. ( 8 korrik 1851 - 11 korrik 1941 ) ishte një arkeolog britanik, më i famshëm për nxjerr në dritë pallatin e Knossos, në ishullin grek të Kretës dhe për zhvillimin e konceptit të qytetërimit Minoan nga strukturat dhe artefakteve e  gjetura atje dhe në vende të tjera në të gjithë Mesdheun lindor.

Evans ishte i pari  arkeolog për të përcaktuar shkrimin  e Kretës Linear A dhe Linear B si dhe një shkrim më parë pictographic .

Së bashku me Heinrich Schliemann, Evans ishte një pionier në studimin e qytetërimit Egje në epokën e bronzit. Të dy ata e dinin  se secili kishte dëshirë të thellonte punimet,kështu  Schliemann kishte planifikuar për të gërmuar në Knossos, por vdiq para se të përmbushur këtë ëndërr. Evans ndërkaq, ka rritur  përpjekjet për të marrë projektin, që ishte atëherë ende në foshnjërinë e tij. Ai vazhdoi konceptin Schliemann-së në qytetërimit mikene më vonë zbuloi se ai kishte nevojë për të dalluar atë nga koncepti tij - Minoan.

Arthur Evans ka lindur në Nash Mills , Angli, fëmija i parë i John Evans dhe Harriet Ann Dickinson . John Evans erdhi nga një familje e njerëzve të cilët ishin të dy prindër  të arsimuar dhe intelektualisht aktiv , babai i tij , gjyshi i Arturit , kishte qenë Drejtor i Tregut Bosëorth Grammar School .

Gjoni e dinte latinishten . Në vitin 1840 , në vend që të shkojnë në kolegj , ai e filloi punën në një fabrikë letre në pronësi nga xhaxhai i tij nënës John Dickinson . Ai u martua me kushërirën e tij dhe vajzën e punëdhënësit , Harriet , dhe në 1851 u bë një partner i  plotë në biznesin e familjes. Fitimet nga mulliri përfundimisht do të ndihmojnë financimin dhe  gërmimet e publikimet dhe restaurimet në Knossos nga  Arthur Evans.

Historia  e kësaj familje vijon kështu:John ka  ruajtur statusin e tij si zyrtar kryesor në kompani , i cili përfundimisht u bë John Dickinson Stationery , por edhe për të dalluar veten si një antikuar dhe Nimizmat , dhe si një gjeolog dhe arkeolog , punon mbi këto tema .

Ai ishte anëtar dhe oficer i shumë shoqërive, edhe anëtar i Shoqërisë Mbretërore .

Për fat të keq , nëna e Arturit , Harriet , vdiq në vitin 1858 kur Arthur ishte shtatë vjeç. Ai kishte dy vëllezër , Norman dhe Leëis , dhe dy motra. Ai u ngrit nga një njerkë , Fanny.  Ajo nuk kishte fëmijë të vet ,i kishte  vdekur burri.

Në kohën e vdekjes së Gjonit në  vitin 1908, kur Arthur ishte 57 vjec , puna e madhe në Knossos tashmë ishte bërë . Ai kishte përdorur kryesisht fonde të tjera për punën e tij , por Arthur kishte gëzuar mbështetjen dhe ndihmën e babait të tij , i cili ka kontribuar në mënyrë të konsiderueshme. Arthurit i  është dhënë çdo avantazh  në arsimim . Pas një qëndrimi të fëmijërisë në callipers  School  ai mori pjesë në Harroë School , duke u bërë bashkë - redaktor i Harrovian në vitin e tij të fundit , 1869-1870 . Në Harroë ai ishte mik sidomos me Francis Maitland Balfour . Pas diplomimit nga Harroë , Evans u bë pjesë dhe u mbështet në rrjetin e Vjetër Harrovian.

Minchin  e ka karakterizuar atë si " një philologer ", si dhe një ekspert mbi " lindjen  " , Arthur gjithashtu vazhdoi zakonin e babait të tij duke cituar autorin e duhur latin nga kujtesa dhe dinte poezi tërësisht nga zemra , siç ishte tipike për njerëzit e kohës së tij .

Ndërmjet viteve 1870 dhe 1874 në Brasenose College, Oxford ,kishte lehtësuar rrugën për pranimin e tij me rekomandimin që ai ishte " një djalë i mendjes fuqishme origjinale .

" Në Brasenose ai lexonte  historinë moderne , por aktivitetet e tij të verës me vëllezërit dhe miqtë e tij ishin ndoshta më definitive të karrierës së tij të mëvonshme . Në vitin 1871 ai dhe Leëis vizitoi Hallstatt dhe Ballkanin , në vitin 1872 ai dhe Norman vijuan një aventurë në Karpate , kalimin e kufijve në mënyrë të paligjshme në lartësi të larta . Në 1873 ai dhe Balfour çapitej mbi Lapland , Finlandë dhe Suedi. Kudo që shkonte ai mori shënime me bollëk  të dhëna antropologjike dhe bëri vizatime të shumta të njerëzve, vendeve dhe objekte .

Gjatë festave të Krishtlindjeve të 1873, Evans ka kataloguar një koleksion  me monedha duke u lënë trashëgim Harroë nga John Gardner Ëilkinson egjiptologji , i cili ishte tepër i sëmurë për të punuar vetë . Drejtor i shkollës kishte sugjeruar " nxënësin tim të vjetër , Arthur John Evans - . Një djalë i ri të mrekullueshëm në gjendje " .

5.

Në prill- korrik 1875 , pas dështimit për të marrë në një shoqëri në Oksford , Arthur mori pjesë në një kurs të verës në Universitetin e Göttingen . Ai vendosi të mos qëndrojë dhe për të përmbushur një tjetër udhëtim në Ballkan . Ky vendim shënoi fundin e arsimimit të tij formal . Megjithatë , në atë kohë , mungesa e arsimimit formal nuk e përjashton një të tillë nga të qenit, një shkencëtar i suksesshëm .

Pas zgjidhjes për të lënë Göttingen , Arthur dhe Leëis kanë planifikuar një aventurë në Bosnje dhe Hercegovinë , duke filluar menjëherë në gusht të  vitit 1875.

6.

Arthur Evans ' në  pallatin  Minoan në Knossos . Evans kishte qenë i interesuar në parahistorinë e Kretës për disa kohë para se ai ishte në gjendje , në vitin 1900 , për të filluar gërmimet masive në Knossos që bëri emër, ai tashmë u bënë deshifrimin shkrimit në gurë të   Kretës  në vitin 1894 .

Gërmimi dhe restaurimi i Knossos , dhe zbulimi të asaj që ai e quajti qytetërimit Minoan , do të jetë nxitur kryesisht nga Evans si një individ . Në shkencë moderne , arkeologjia është një fushë e punës si ekip akademik që kërkon letrat kredenciale të caktuara dhe ku metodat dhe gjetjet janë subjekt i kontrollit e moshatarëve , një shekull më parë një projekt mund të jetë nxitur nga një i pasur dhe personi vetë  .

Rrënojat në Knossos ishte zbuluar në vitin 1878 nga Minos  Kalokairinos , një tregtar ishulli dhe antikuar , i cili kreu të gërmoj më  parë në Kephala Hill . Qeveria turke ndërpreu punën e tij , dhe pse disa njerëz u përpoqën të vazhdojnë , deri sa ishulli u shpall një shtet të pavarur .

Të ndihmuar nga Dr Duncan Mackenzie , i cili kishte dalluar tashmë veten nga gërmimet e tij në ishullin e Melos , dhe z Fyfe , një arkitekt nga Shkolla britanike në Athinë , Evans  ka punësuar me një staf të madh të punëtorëve vendorë si ekskavatorëve , dhe filloi punën në 1900. Brenda disa muajsh ata kishin zbuluar një pjesë të konsiderueshme të asaj, që ai e quajti Pallatin e Minos .

Termi " pallati "mund të jetë i gabuar; Knossos ishte një koleksion i ndërlikuar i mbi 1000 dhoma të ndërlidhura , disa nga të cilat shërbenin si dhoma pune dhe dhomave artizanët e as për qendra të përpunimit të ushqimit ( p.sh. shtyn verë ) . Ajo shërbeu si një pikë qendrore e magazinimit , dhe një qendër fetare dhe administrative .

Në bazë të provave qeramike dhe stratigrafisë , Evans arriti në përfundimin se nuk ishte një tjetër qytetërim në Kretë që kishte ekzistuar më parë ata sollën në dritë nga - arkeologu Heinrich Schliemann në Mycenae dhe Tiryns . Shkatërrimi i vogël i Knossos u shtri 5 hektarë ( 20.000 m2) dhe pallati kishte një cilësi të labirintit -si që kujtoi Evans  labirint të përshkruar në mitologji greke . Labirinti kishte qenë ndërtuar nga Mbreti Minos për të fshehur Minotaurin , një gjysmë - njeri e gjysmë - dem krijesë që ishte pasardhës i gruas Minos ' , Pasiphae , dhe një dem . Evanse ka quajtur qytetërim dikur inhabiting këtë pallat të madh  të qytetërimit Minoan .

Nga 1903, shumica e pallatit është gërmuar , duke sjellë në dritë një qytet të avancuar që përmban vepra arti dhe shumë shembuj të shkruarit . Pikturuar në muret e pallatit ishin skena të shumta që përshkruan dema , duke çuar Evans në përfundimin se MINOANS me të vërtetë e ka adhuruar demin . Në 1905 ai përfundoi gërmimet .

7.

Evans në 1911 për shërbimet e tij për arkeologjinë dhe përkujtohet si në Knossos dhe në Muzeun Ashmolean , e cila mban grumbullimin më të madh të objekteve Minoan jashtë Greqisë .

Nga 1894 deri në vdekjen e tij Evans jetuar në Hill , Berkshire ( tani Oxfordshire ) , pranë Oksfordit . Evans la një pjesë të pasurisë së tij për: Boy Scouts dhe Youlbury Camp është ende në dispozicion për përdorimin e tyre .

Në enciclopedia britannica thuhet:Një dijetar i shquar, Evans ishte kurator i Muzeut Ashmolean, Universiteti i Oksfordit, 1884-1908 dhe u bë profesor i jashtëzakonshëm i arkeologjisë parahistorike në Oksford në 1909. Interesin e tij në monedha të lashta dhe shkrimi mbi vulat guri nga Kreta e ka joshur atë në ishull për herë të parë në vitin 1894. vit pas ai botoi Kretës Pictographs dhe Prae-fenikas Script.

Gjatë një adresë në 1896 ai sugjeroi se qytetërimi miken e kishte origjinën e vet në Kretë. Tre vjet më vonë ai bleu një trakt të tokës që përfshiu vendin e Knossos, dhe pas gërmimi një viti ai kishte zbuluar rrënojat e pallatit që mbulon 5,5 hektarë (2,2 hektarë).

Gjatë 25 viteve të ardhshme Evans ka  ndjekur hetimet e tij. Gërmimet nën rrënojat e Epokës së Bronzit, ai erdhi mbi mbetjet e një qytetërimi Neolitik, duke ndihmuar kështu në vendin e Mikenës në perspektivë historike. Zbulimi i tij e artefakteve egjiptian që datojnë nga periudha të njohura historike e ka ndihmuar atë të krijojë periudhat e qytetërimit Minoan. Vlerësimet më vonë, megjithatë, ndryshojnë nga të tijat.

*Ms.Anëtar i Akademisë Evropiane të Arteve



(Vota: 2 . Mesatare: 5/5)

Komentoni
Komenti:


Gallery

Pëllumb Gorica: Magjia e bukurive të nëntokës sulovare
Fotaq Andrea: Një vështrim, një lot, një trishtim – o Zot sa pikëllim!
Pëllumb Gorica: Grimca kënaqësie në Liqenin e Komanit
Shkolla Shqipe “Alba Life” festoi 7 Marsin në Bronx
Kozeta Zylo: Manhattani ndizet flakë për Çamërinë Martire nga Rrënjët Shqiptare dhe Diaspora