SHQIPËRIA ETNIKE
Revistë e pavarur tremujore:
informative-kulturore-politike
Për:
-Shqipërinë Etnike në kufijtë e saj
-Riatdhesimin e Shqiptarëve
të dëbuar me dhunë
-Luftëtarët e Rënë të Kombit Shqiptar
Viti VII nr. 3/ Korrtor-Veror-Frytor- 2007
Çmimi: për Diasporë: 5 CHF, 3 €, 3 $
për Vend: ( Kosovë-Maqedoni-Shqipëri) 1.50 €
Prokredit Bank- Prishtinë-(Kadri Osmani)
Nr. i llogarisë:1110162085000136
Drejtor: Gëzim Marku
Kryeredaktor: Agim Gashi
Redaktorpërgjegjës: Kadri Mani
Lektore: Jeta Bytyçi
Anëtarë Nderi në Redaksi:
Rexhep Bunjaku, Ibrahim D. Hoxha,
dhe Fetah Berisha
Simboli: Qamil Nivokazi
Shtypshkronja: „KOSOVA“- Prizren
Dizajneri: Festim Kodra
Adresa: "Shqipëria Etnike"
c/o Kadri Osmani
Kodra e Diellit
Rr. “Hilmi Rakovica” nr. 43
Prishtinë
etnike@gmail.com
Redaksia ka të drejtën e redaktimit
e të lekturës të punimeve
Shkrimet dhe fotografitë mund
të kthehen: me kërkesën dhe
shpenzimet e autorit.
________________________
Numri i parë i revistës tonë
"Shqipëria Etnike" doli më 10
Qershor 1999: në 121-vjetorin e Lidhjes
Shqiptare të Prizrenit 1878-1999; prandaj
kjo Lidhje është busulla jonë orientuese
Intervistë e Presidentit Topi për Televizionin Publik Shqiptar.
28 shtator 2007
Intervistë e Presidentit të Republikës, Prof. Dr. Bamir Topi dhënë për Televizionin Publik Shqiptar, datë 28 shtator 2007.
Emisioni “Përballë”, nga Lytfi Dervishi.
Gazetari: Z. President, është kënaqësi që përballjen e parë e filloj me ju. Z. President, në datën 8 mars të këtij viti ju shpallët publikisht kandidaturën tuaj për postin e Kryetarit të Shtetit. A e kishit parashikuar sadopak këtë gjë, qoftë edhe në bisedat politike që shoqëruan procesin e zgjedhjes suaj në krye të shtetit?
Presidenti Topi: Së pari më lejoni t’ju falenderoj për ftesën dhe t’ju them që është një kënaqësi e veçantë që bisedën time të parë publike ta bëj pikërisht në Televizionin Publik Shqiptar dhe të trajtojmë së bashku disa çështje të rëndësishme që kanë të bëjnë jo thjesht me atmosferën e zgjedhjes së Presidentit, por, ç’ka është më e rëndësishme sfidat që ka sot Shqipëria, institucionet shqiptare, që besoj janë sfida historike.
Ju bëtë një pyetje që ka të bëjë me momentin e lançimit zyrtar të shpalljes së kandidaturës sime si President. Nuk ka qenë një shpallje individuale, ka qenë më shumë një deklarim në grupin parlamentar të Partisë Demokratike, sepse ishte një çështje e grupit fillimisht, e cila pastaj u fut në një proces relativisht të gjatë për të gjetur kohezionin me grupet e tjera të mazhorancës dhe e dini fare mirë që u fut në një proces të gjatë dhe të vështirë.
Gazetari: Dhe cili ka qenë momenti më i vështirë sipas mendimit tuaj?
Presidenti Topi: Unë besoj që momenti më i vështirë ka qenë çasti kur pati një nevojë për një ndërhyrje nga faktorë të tjerë politikë për të mos qenë në vazhdimësi me linjën e kandidaturës sime, por për t’u futur në një linjë të zgjedhjes së një Presidenti konsensual. Unë e kam pranuar edhe atë zgjidhje për shkak të interesave madhore të Shqipërisë, për të mos rënë institucionet në krizë, në mënyrë që vendi të mos shkonte në zgjedhje të parakoshme. Besoj se ju i keni në kujtesë deklaratat e mia që para interesave të Shqipërisë askush dhe asnjëherë nuk duhet të vendosë interesat individuale. Pastaj nga ajo tryezë, e ashtuquajtur tryezë për konsensus që nuk prodhoi asgjë, partitë politike u ripozicionuan dhe me daljen në skenë të z. Nano dhe zyrtarizimin e kandidaturës së tij për President, atëherë edhe grupet e mazhorancës ridimensionuan qëndrimin e tyre. Unë sigurisht u futa në garë jo pa kushte. Ishte një kusht, meqënëse unë kisha bërë një tërheqje për hir të interesave të rëndësishme, atëherë thashë që futja ime në garë presupozon që kjo garë të shkojë deri në fund.
Gazetari: E megjithatë, përjashto këtë momentin e tërheqjes për hir të interesave madhore, para këtij momenti, por edhe pas këtij momenti edhe atëherë kur dukej se situata ishte gati e pashpresë dhe shanset tuaja aritmetike të vogla, ju jeni shprehur i bindur se do të jeni President i këtij vendi. Ku e keni bazuar këtë bindje të fortë?
Presidenti Topi: Asnjëherë nuk ka siguri matematikore. Gjithmonë shprehet bindja dhe vullneti për ta vazhduar garën dhe sigurisht unë nuk isha pa eksperiencë në politikë, njihja shumë mirë terrenin parlamentar, njihja interesat, njihja pozicionimet, diku të shprehura, diku të pashprehura. Shpesherë deklaratat publike që vinin nga zëra institucionalë, por edhe zëra individualë në politikë, për hir të së vërtetës në disa raste nuk përkojnë me realitetin. Shpeshherë ndodh debat politik, shpeshherë bëhet diversion politik me situata të tilla. Gjithsesi siguria mbetet relative, asnjëherë nuk është absolute, por ajo që kishte të bënte pikërisht me sigurinë individuale ishte që gara duhet të shkonte deri në fund dhe kuptohet që mjaft njerëz në Parlament nuk ishin të pozicionuar për të shkuar në zgjedhje të parakohshme.
Gazetari: Megjithatë z. President, zgjedhja juaj ishte kushtetuese dhe si e tillë ishte një risi. Por vetë fakti që u zgjodhët me gjashtë vota të deputetëve të majtë dhe vetë Partia Socialiste e quajti si tradhëti këtë votë. A përbën kjo një shqetësim për ju?
Presidenti Topi: Në mënyrë absolute jo! Unë kam qenë koshient, kur jam futur në garë se zgjedhja e Presidentit kërkonte minimalisht 84 vota. Kam qenë i bindur se po të merrnin pjesë të gjithë deputetët në sallë, dhe këtë bindje e kam ende sot, unë do të kisha kaluar shifrën 100, sepse mjaft nga deputetët që kanë qenë të detyruar për hir të një vendimi politik për të mos qenë prezent në sa, mund të jenë pjesë e atij mendimi politik të emancipuar, të cilët kërkonin një President nga Parlamenti. Mua më vjen mirë që disa deputetë ishin prezent në sallë, i dhanë legjitimitet garës dhe sot ne krenohemi që kemi finalizuar një proces kushtetues. Edhe në raportet e fundit të institucioneve që monitorojnë Shqipërinë këtë e konsiderojnë si një risi për institucionet shqiptare, zgjedhja e një Presidenti nëpërmjet linjës kushtetuese dhe pa ndërhyrje, pa ndërmjetësime.
Gazetari: Ju morët përgëzime nga Departamenti amerikan i Shtetit dhe më vonë nga zyra e Bashkimit Europian. Megjithatë kthehemi tek momenti i pjesëmarrjes së deputetëve në sallë. Në sallë ishin 90 deputetë, ju morët 85 vota, pati rrjedhje votash presupozohet nga mazhoranca. A e keni vrarë ndonjëherë mendjen kush ishin këto 3 deputetë që votuan kundër jush? Ishte një moment votimi i tensionuar dhe i rrezikshëm, momenti i numërimit të votave të fundit.
Presidenti Topi: Mund t’ju rikthej disa emocione të atij momenti. Njeriu nuk mund të jetë pa emocione. Në ato momente i kam kontrolluar më së miri ato emocione. Besoj shqetësimi ka qenë kolektiv. Unë sot nuk do të merrem me emra, me supozime. E konsideroj një proces të ezauruar, të kaluar. Sigurisht njeriu jeton në një ambient ku mund të marrë informacione, por qoftë në natyrën time, qoftë në pozicionin që jam tani, unë përderisa e kam konsideruar këtë proces legjitim, i kam njohur vetes edhe në marrëdhënien me të tjerët që është e drejta e gjithësecilit të shprehet me një vullnet dhe vendim të qartë politik për zgjedhjen e një individi që është në krye të shtetit. Fakti është që u morën 85 vota dhe u kalua pragu i 84. Unë kam pasur një impenjim të jashtëzakonshëm gjatë kësaj periudhe dhe nuk kam patur kohë të bëj vlerësime retrospektive, nuk është në natyrën time që të merrem me të tilla gjëra.
Gazetari: Në rrethana të tjera kjo mund të konsiderohet edhe si votë pas shpine.
Presidenti Topi: Unë përgjithësisht jam natyrë realiste dhe i përjetoj pa shumë emocione këto situata. Unë në politikë jam futur jo nga një pozicion pa një background, unë kam dalë nga bota akademike, kam patur eksperiencën e jetës, kam njohur shumë mirë terrenin. Kuptohet që në politikën shqiptare të gjithë kanë qenë pa eksperiencë kur janë futur, por eksperienca e këtyre viteve na ka përballur me mjaft situata gjithmonë jo vetëm në terrenin politik shqiptar, por kudo në botë, edhe në ato situata që duken të konsoliduara nga pikpamja demokratike e institucioneve, ndodhin të tilla gjëra. Asnjëherë njeriu nuk i sintonizon të gjithë në një ndërmarrje, në një mision politik. Madje do të thoja që është vetë natyra njerëzore, vetë procesi politik, dhe fatmirësisht që është kështu që njerëzit nuk rrjeshtohen si ushtarë, si në kazermë, se ndryshe do të kalonin në parametrat e sistemeve diktatoriale. Njerëzit janë të lirë të shprehen. Kjo është arsyeja që është konsideruar nga Kushtetuta numri 84 si pragu i nevojshëm, pra presupozon 3/5, nuk presupozon një konsensus të thjeshtë, por nuk presupozon as një konsensus absolut. Kështu që me termat e relativitetit unë mendoj që gjithçka të konsiderohet e natyrshme dhe mua më vjen mirë që Shqipëria çdo ditë merr nota të reja në demokratizim. Besoj se edhe zgjedhja e Presidentit, gjë që nuk ka të bëjë thjesht me emrin tim, por me institucionin e Presidentit, ka dhënë shenja që institucionet shqiptare, sikurse e thashë në fillim dhe e ritheksoj pa ndërmjetësim ndërkombëtar arritën të zgjedhin kreun e shtetit, nëpërmjet një procesi natyrisht të vështirë. Sot unë me kënaqësi mund të rikthej skena kur njeriu pas kaq vitesh politikë shikon që përballet me beteja politike mjaft të sofistikuara. Kuptohet që politika në Shqipëri nuk është më një politikë në vija të trasha, vija ndërtohet më e hollë dhe ashtu sikurse ka bukurinë çdo fushë tjetër, edhe politika i njeh bukuritë dhe në rastin konkret u konkretizua me sukses.
Gazetari: U konkretizua me sukses, megjithatë pati një dramaticitet mjaft të madh. Ju u zgjodhët në raundin e katërt si President. Votimi i ardhshëm do të jetë në vitin 2012-të. Ju jeni i një mendimi që duhet të zgjidhet sipas Parlamentit, apo në votim të drejtpërdrejtë nga populli? Është një bisedë e parakohshme, por do të doja një mendim fillestar tuajin.
Presidenti Topi: Unë për këtë jam shprehur dhe natyrisht në pozicionin që jam sot rezervohem të mos shprehem. Por ju në imazhet filmike të arshivës mund të riktheni atë çfarë unë kam deklaruar. Gjithsesi i takon partive politike parlamentare, të cilat janë me një proces reformimi të Kodit, ku ka dëshira dhe tentativa të qarta që mund të modifikohet edhe Kushtetuta edhe sistemi, ku patjetër mund të preket edhe çështja e zgjedhjes së Presidentit. Nisur nga kompleksiteti i procedurave të zgjedhjeve parlamentare në një vend si Shqipëria, unë natyrisht do të kisha mendimin tim që jemi jo larg, jemi në kohë që në momentin kur reformohet Kodi Zgjedhor, le të merren dhe me këtë çështje. Pra nuk ka të bëjë me një individ, ka të bëjë me soliditetin e institucionit, ka të bëjë me sigurinë e procedurës për zgjedhjen, ka të bëjë me imazhin e shtetit, ka të bëjë me një institucionin që në çdo lloj rrethane është garant për dokumentin themeltar dhe garant i harmonisë së institucioneve dhe i harmonisë shoqërore.
Gazetari: Z. President, në fjalimin e parë ju shprehët mirënjohje për Kryeministrin Berisha për kontributin që dha në këtë proces. Deri ku shkon mirënjohja juaj dhe sa ndikon kjo mirënjohje në raportet institucionale?
Presidenti Topi: Mirënjohja mbetet njerëzore në të gjitha raportet njerëzore, qofshin këto familjare, qofshin shoqërore, qofshin marrëdhënie ndërmjet personave që merren edhe me politikë, mirënjohja duhet të konsiderohet e tillë. Sigurisht pyetja juaj lidhet nëse do të influencojë kjo shprehje e mirënjohjes në marrëdhëniet zyrtare insitucionale. Mirënjohja shprehet për një fakt të caktuar, për një process të caktuar, ndërsa marrëdhëniet zyrtare institucionale mbeten ato që përcaktojnë marrëdhëniet ligjore. Dhe institucionet tona janë të tilla që duhet të jenë mbi këtë bazë, por që kurrësesi nuk mund të ndahen edhe nga marrëdhëniet njerëzore.
Gazetari: Në fjalimin e parë ju keni thënë që shkëputeni tashmë jo vetëm formalisht por edhe qenësisht nga kostumi partiak. Ju jeni një President që vini nga jeta aktive politike, keni qenë numri dy i forcës më të madhe të mazhorancës.
Edhe sa kohë mendoni se do ju duhet për të krijuar atë distancën e shëndetshme për të patur një gjykim realisht të paanshëm dhe të ftohtë ndaj palëve?
Presidenti Topi: Ky është një proces natyral. Problemi është si motivohet njeriu, nëse ka stabilitetin psiqik, si e ka stabilitetin politik, si e ka stabilitetin shoqëror. Në përgjithësi unë kam qenë në sjelljet e mia edhe kur kam qenë kryetar i grupit parlamentar dhe jam munduar që të kem një ekuilibër të plotë. Pra presupozohet që në Parlament qoftë edhe në përbërjen e forcave politike temperamentet janë të ndryshme, natyrisht eksperiencat janë të ndryshme dhe unë besoj që ekziston i gjithë predispozicioni që tashmë që unë jam në këtë institucion këto ekuilibra të shtrihen më gjerë dhe të futen më thellë, ç’ka do të thotë që motivimi është jashtëzakonisht i fortë. Kjo nuk është më një sfidë që bëhet me vetveten, është një sfidë që bëhet me shoqërinë edhe për hir të kredibilitetit, të personalitetit, sepse unë jam shprehur në mënyrë shumë të qartë dhe ju po e shikoni që gjatë gjithë kësaj që është periudhe fillestare në detyrën time si President jam munduar të jem mbi palët, të jem midis palëve kur duhet dhe këtë besoj që e kam në mënyrë shumë të natyrshme.
Gazetari: Atëherë le të qëndrojmë tek ky moment, mbi palët dhe midis palëve. Procesi i zgjedhjes së Presidentit duket sikur u kushtëzua, i referohem fjalimit të parë të Kryeministrit në seancën e parë të votimit edhe nga mungesa e shtrëngimit të duarve mes Kryeministrit dhe kryetarit të opozitës, Kryetarit të Bashkisë, Rama. Ju jeni zgjedhur President dhe keni realizuar dy takime, një për sfidat e Tiranës dhe një për reformën në drejtësi ku është bërë i mundur ky takim. Sa e vështirë ka qenë realizimi i këtij takimi?
Presidenti Topi: Ka qenë mëse i natyrshëm! Shumëkush duke iu referuar eksperiencave e mendon si një mision shumë të vështirë. Ka qenë shumë i thjeshtë! Kam pasur shumë takime me liderë të partive politike parlamentare. Nuk kanë qenë thjesht takime kortezie, kanë qenë takime pune. Kemi shprehur në mënyrë reciproke nevojën për reforma, nevojën për marrëdhënie të forta ndërinstitucionale dhe sigurisht ky lloj angazhimi tek Presidenti presupozonte që Presidenti do të ishte dhe si një pikë referimi për të moderuar, për të qenë katalizator për tryeza të ndryshme, ku të gjithë në mënyrë të padiskutueshme kanë qenë të pedispozuar që të realizojnë edhe takime, të realizojnë edhe tryeza të rrumbullakta për të filluar reformat e dëshiruara, sidomos në sistemin e drejtësisë. Unë i kam vlerësuar shumë këto takime, sepse kanë qenë për çështje esenciale, pra nuk ishte thjesht çështja nëse ulej në tryezë kreu i mazhorancës, apo kreu i opozitës, por janë në pozicione specifike institucionale. Tryeza e parë ishte për çështjet e zhvillimit të Tiranës. Unë e kam kuptuar më gjerë. Pra është diskutuar gjerë e gjatë për çështjet e decentralizimit, që janë mjaft delikate në marrëdhëniet mes institucioneve, ku natyrisht roli i Presidentit është mjaft i rëndësishëm. Unë kam parë gjithashtu me mjaft kënaqësi këto raporte që u krijuan edhe në funksion të një metropoli që është Tirana, ku sot shifrat tregojnë se po shkon në rreth 1 milion banorë dhe ky zhvillim nuk mund të mbetet peng i marrëdhënieve të sforcuara, i marrëdhënieve të ngurta. Ai takim demostroi se ekziston vullneti në shoqërinë shqiptare të vitit 2007, se ajo është një shoqëri që aspiron të futet në Europë dhe unë besoj se këto raporte kanë filluar të çtensionohen dhe natyrisht që janë në favor të qytetarëve.
Gazetari: Mjaft të domosdoshme për të arritur konsensus për të arritur reforma të rëndësishme dhe siç ju e përmendët reformën në drejtësi. Kur sheh kompetencat tuaja kushtetuese të bën përshtypje fakti se ato janë kryesisht të përqëndruara tek drejtësia:kryesoni KLD, propozoni nënkryetarin e këtij institucioni,emëroni gjyqtaret e gjykatës së lartë e të gjykatës kushtetuese, emëroni dhe shkarkoni prokurorin e përgjithshëm dhe gjithë prokurorët e tjerë, është një kompetencë ekskluzive e juaja.Duket kjo fushë ku ju keni hapësirë për një vendimmarrje të qartë e megjithatë sipas sondazheve, drejtësia mbetet problematike e niveli i korrupsionit shkon në shifra të frikshme deri ne 20%.Pyetja është e thjeshtë:nga keni menduar ta nisni për të pastruar gjykatat shqiptare?
Presidenti Topi: Së pari me lejoni të bëj një koment të vogël,më shumë një korrigjim. Nuk ka ekskluzivitet të Presidentit, ka një pozicion shumë të rëndësishëm të Presidentit por gjithnjë në marrëdhënie me institucionet. institucione me të cilat Presidenti bashkëpunon mbi bazën e kushtetutës e të ligjeve janë Kuvendi i Shqipërisë, janë gjykatat, kuptohet janë raporte ku presidenti edhe zgjedh por edhe ku është i barabartë midis të barabartëve. Vërtetë Presidenti është kryetar i KLD, organizon e drejton mbledhjet, sigurisht që roli i tij është shumë i rëndësishëm por ka një votë, i pari midis të barabartëve. Edhe në marrëdhëniet me Kuvendin gjithashtu:mjaft ligje mbrohen nga ekzekutivi, nga ministria e drejtësisë, kalojnë në strukturat parlamentare ku natyrisht është vullneti i partive politike, sidomos për ligje të rëndësishme që kërkojnë 3/5, e pastaj vijnë tek Presidenti për t’u dekretuar. Pra ka një lloj marrëdhënie të detyruar, nuk ka ekskluzivitet. Ju me të drejtë cituat nevojën e reformës në drejtësi. Nuk e thoni vetëm ju. Sot është një shqetësim mbarë shoqëror. Në radhë të parë është një shqetësim i njerëzve të thjeshtë të cilët kërkojnë drejtësi. Është një shqetësim i institucioneve, një shqetësim i shprehur edhe nga faktorët politikë. Ndonëse nuk është gjithmonë kompatibël, pra nuk përkon gjithmonë shqetësimi i shprehur me fjalë me realizimin dhe detyrimin për të bërë reformën dhe ligjin.
Ka edhe një shqetësim tjetër që vjen në mënyrë konstante nga insitucionet të cilat monitorojnë Shqipërinë, institucionet ndërkombëtare dhe sot që ne jemi pjesë e një procesi për integrim qoftë në NATO, qoftë në BE, ky shqetësim dhe ky monitorim vjen gjithmonë në rritje. Ky është një shqetësim i shprehur edhe nga unë qysh para se të bëhesha President i Republikës dhe gjithmonë e më i motivuar në këtë pozicion për domosdoshmërinë e reformës në drejtësi. Kur themi reformë në drejtësi nuk presuozojmë që gjithçka vjen nga tabula rasa, sepse gjatë viteve të pluralizmit janë bërë bërë përpjekje madhore për reformim të bazës ligjore që kanë të bëjnë me sistemin e drejtësisë. Ka ligje të rëndësishme, ligje të cilat janë miratuar në Parlament, shpeshherë me vullnete të unifikuara, shpesherë me debate. Ka edhe ligje që janë në proces, pra duhet presupozuar si nevojë e përmirësimit të këtyre ligjeve, e përmirësimit të atyre kushteve që të gjitha institucionet shqiptare të jenë në një front unik të harmonizuara, të mos ketë kontradikta përsa i përket kompetencave, të ketë mandate të limituara, të ketë një funksionim demokratik dhe bashkëkohor sipas standardeve që kërkohen nga BE. Besoj që ka mjaft elementë ku ne duhet të përqendrohemi. Nuk ka qenë e rastësishme që fillimisht, në takimet individuale, është shprehur nevoja për reformë, është përgatitur tryeza e partive politike parlamentare për të unifikuar qëndrimet, për të dalë me përfundimin që kjo reformë është e domosdoshme të bëhet. Domosdoshmërisht ajo kërkon kohezion në vendimmarrje, sepse mjaft gjëra kërkojnë 3/5, nuk realizohen me mazhoranca të thjeshta dhe sidomos në sistemin e drejtësisë, ku janë të interesuar të gjithë të futen e ku përveç elementëve politikë, në vendimmarrje të futen shumë elementë profesionalë.
Gazetari: Z. President, në një deklaratë tuajën më 17 shtator keni thënë që aktorët e vërtetë të reformimit të ligjeve mbeten në Parlament që çdo reformë nënkupton 3/5 në Parlament pra një marrëveshje të qartë pozitë - opozitë, sa e mundur është, sa besim keni që kjo gjë do të bëhet?
Presidenti Topi: Kjo nuk mbetet më në deklaratën e 17 shtatorit. Gjërat kanë evoluar. Ka patur momente të reja,ka patur një tryezë të partive politike parlamentare, ka patur një shprehje të vullnetit pozitiv për të bërë këto reforma, ka patur një propozim konkret për ngritjen e një komisioni të posaçëm parlamentar dhe një komision ekspertësh që do të vijnë nga të gjitha institucionet kushtetuese dhe sidomos të drejtësisë, presupozohet që do të ketë një grup ekspertësh të huaj dhe pastaj pas një përgatitjeje paraprake të një reforme që do të harmonizojë të gjithë reformën në drejtësi, kjo do të futet në strukturat parlamentare, në komisionin e ligjeve dhe do të miratohet në parlament. Kur kam thënë që aktori kryesor është parlamenti nuk kam thënë ndonjë gjë të re. Kam thënë pikërisht atë që ekziston në Kushtetutë, ligjet realizohen, përgatiten dhe aprovohen në Parlament. Që gjithmonë roli i Presidentit është roli i katalizatorit në këtë proces. Presidenti është një faktor i rëndësishëm i kohezionit të forcave politike për t’i motivuar ato që të futen në proces. Fatmirësisht ky vullnet është shprehur, mbetet që të fillojë reforma konkrete, për të kaluar nga plani i deklarimeve politike që është një sëmundje e vjetër e politikës shqiptare, shqiptarët që merren me politikë, politikanët, duhet të kenë predispozicionin që nga deklarimi i vullneteve në planin verbal të kalojnë në iniciativa konkrete.
Gazetari: Në një takim që keni patur me një gjyqtar të huaj, ai i është referuar një ndeshjeje futbolli Shqipëri-Hollandë, ku ka thënë se themeli i drejtësisë është transparenca, si mund të arrihet kjo?
Presidenti Topi: Po, avokati Roger….
Gazetari: Po ai, madje në Sarandë ju jeni shprehur se qytetarët për shkak të problematikave dhe halleve e ndjejnë në lëkurën e tyre drejtësinë. Ju keni thënë se pavarësisht ku shkon në karrierën politike apo qytetare nuk duhet të harrosh kontaktin me qytetarët, sepse problemet sa më pranë shoqërisë të jesh aq më mirë i ndjen. Cila mendoni se është mënyra më e mirë për të ndjerë gjendjen reale të drejtësisë dhe reagimi më i shpejtë përtej procesit që pritet të fillojë në Parlament?
Presidenti Topi: Kur jam shprehur se nuk duhet të humbet kontakti me qytetaret, kam thënë besoj çështjen më të qënësishme të një raporti të natyrshëm, besoj edhe të detyrueshëm që duhet të ketë jo vetëm Presidenti, por çdo politikan, i cili çdo katër vjet në zgjedhjet e përgjithshme politike merr votëbesimin ose jo për futur në Parlament. Unë nuk e kam thënë pa qëllim, e kam thënë sepse shpeshherë krijohen distancime nga interesat e qytetarëve. Kemi parë në mjaft raste që ndryshe i zgjidh problemet një njeri i veshur me pushtet dhe ndryshe i zgjidh problemet një njeri që nuk ka mbështetje. Shqipëria është një vend i vogël, nuk mungon informacioni falë edhe rolit të mediave, ju shikoni që ka probleme të vazhdueshme. Këto probleme i ndesh kudo, këto probleme i ndesh nëpër sportele, i ndesh nëpër hipoteka, i ndesh nëpër gjykata, ka procese gjyqësore që njerëzit i fillojnë kur janë mirë fizikisht dhe i përfundojnë kur janë në prag të daljes në pension. Ka procese gjyqësore që i çojnë njerëzit në dëshpërim, ka procese gjyqësore të cilat realisht nuk japin drejtësi. Vetëm mbi problemet e pronësisë mund të kesh me mijëra mbivendosje ç’ka do të thotë që ka defekte, diku nga mungesa e profesionalizmit, diku me vetëdije të plotë, çka do thotë që vepra penale përbën një krim të vërtetë kur i mohohet e drejta qytetare dhe mjaft probleme të tjera që kanë të bëjnë me asistencën, shërbimin shëndetësor, shërbime të tjera që kanë të bëjnë komunikimin njerëzor. Pra tek e fundit duhet kontakt me qytetarin që t’i japë frymëzim jo vetëm politikanit, por edhe zyrtarit, kudo që të jetë, në çdo lloj niveli. Këto nuk janë deklarata në planin teorik. Unë nuk po e bëj të zezë gjithçka, por natyrisht nuk mund ta bëj edhe rozë githçka. Ka njerëz dhe zyrtarë që sillen mirë, por ka edhe zyrtarë që sillen arrogantë.
Gazetari: Megjithatë ka diçka që duhet ta pohojmë që ky është niveli i gjyqtarëve jo vetëm në rrethe, por edhe në kryeqytet, lë shumë për të dëshëruar…
Presidenti Topi: Kjo është e vërtetë! Kjo nuk konstatohet vetëm nga Presidenti i Republikës, konstatohet edhe nga njerëzit që janë në sistemin e drejtësisë, është konstatuar dhe deklaruar në KLD. Pra në fjalën time të parë përpara këtij Këshilli i jam referuar dy parametrave që duhet të gëzojë gjyqtari: duhet të jetë i ndershëm, pra të ketë integritet moral, dhe të jetë profesionist. Do të thoni ju cili është ky kombinim i artë i këtyre dy elementëve? E rëndësishme është që në themel të kemi këto dy elementë, pastaj çështja e përsosjes është një çështje që ka të bëjë me vullnetin e individit, ka të bëjë me kohën, por në Gjykata vërtet vërejme shenja të tilla, madje do të thoja në gjykata të ndryshme fizionomia e paraqitjes është pothuajse e njëjtë.
Gazetari: Meqë jemi tek paraqitja cilat ishin përshtypjet nga kontakti juaj i parë me anëtarët e KLD-së?
Presidenti Topi: Aty jam përballur me një element jo të lehtë. ishte një dekret i Presidentit Moisiu i datës 13 qershor 2007 me të cilin u njoha vetëm në datën 25 korrik vetëm pasi jam ulur në karrigen e Presidentit. ishte një dekret që kishte të bënte me riorganizimin e gjykatave të disa rretheve, që presupozonte hyrjen në fuqi në 1 shtator. Përfytyroni kohën e shkurtër, pasi mbledhja ishte dy ditë përpara hyrjes në fuqi të këtij dekreti. Pra kanë qenë dy alternative: që ky dekret të anullohej ose jo nga pasaardhësi, pra nga unë, çka mund të merrte dhe një ngjyrim politik, që pasaardhësi po anullonte një dekret të paraardhësit. Unë thashë përpara Këshillit që unë vij këtu jo me dekretin tim, por vij në mbrojtje të ngjyrave të institucionit të Presidentit. Dhe pas një trajtimi mjaft të gjatë në atë Këshill, një mbledhje që ka vazhduar me orë, pas një diskutimi të hapur ka qenë një vendimmarrje që presupozonte që ky dekret të qëndronte në fuqi dhe të fillonte riorganizimi i gjykatave në 1 shtator. Do të thoja që në takimin e parë nuk kanë munguar dhe mesazhet e karakterit politik për reformën në drejtësi, nuk kanë munguar mesazhet edhe për ndjeshmërinë qytetare dhe për shqetësimin për sistemin e drejtësisë në Shqipëri, nuk kanë munguar mesazhet që i janë drejtuar në radhë të parë KLD-së për një angazhim dhe ndershmëri në ushtrimin e profesionit, natyrisht nuk kanë munguar as mesazhet për futjen në një proces reformimi të të gjitha hallkave të drejtësisë.
Gazetari: Ka një shpresë z. President që të mund të kemi një reformim të sistemit të drejtësisë, siç e përmenda ju keni kompetencë emërimin e anëtarëve të Gjykatës së Lartë, të Gjykatës Kushtetuese me pëlqimin e Kuvendit…
Presidenti Topi: Jo ka një rregull, që janë të ndara edhe kompetencat në propozime, Presidenti ka pjesën e vet natyrisht, por sidoqoftë të gjitha kandidaturat e propozuara shkojnë për të marrë ose jo aprovimin në Parlament.
Gazetari: Po në rastin e riorganizimit të gjykatave, apo krijimit të gjykatave të reja, siç është gjykata për të miturit, ndoshta filtri i KLD-së, apo i juaji si kryetar i saj mund të ndikojë. A keni bindjen z. President se ndryshimet në drejtësi do të vijnë edhe si pasojë e bashkëpunimit të përfaqësuesve aktualë të sistemit?
Presidenti Topi: Patjetër!
Gazetari: Ku e mbështesni këtë bindje?
Presidenti Topi: Natyrisht e mbështes këtë bindje, sepse kur i bëjmë analizën sistemit sigurisht që ka arritje. Brenda sistemit ka njerëz të ndershëm dhe profesionistë, sigurisht brenda sistemit ka edhe njerëz që nuk janë as të ndershëm e as profesionistë. Kështu që ne kemi tendenca, përkushtimin për të integruar pjesën e shëndoshë të sistemit që do i japë një ndihmesë të jashtëzakonshme procesit të reformimit. Pikërisht këtu lindi ideja që krahas komisionit të posaçëm parlamentar të ketë një grup ekspertësh që të vijnë si përfaqësues të institucioneve të drejtësisë, ç’ka presupozon se brenda këtyre institucioneve realisht ka njerëz të aftë, me mjaft eksperiencë dhe njerëz që kanë dëshmuar integritet gjatë viteve. Kështu që është e detyrueshme që rigjenerimi të vijë nga brenda. Këto janë parime të njohura, edhe në mjeksi rigjenerimi vjen nga brenda.
Gazetari:A ka fuqi të mjaftueshme?
Presidenti Topi: Sigurisht që ka ! Unë besoj se organizmi i drejtësisë është i ri, ka aftësi të larta rigjeneruese. Eshtë e rëndësishme që politika të krijojë terren, të mos interferojë, por të jetë pjesë e reformimit në sinkron, e reformimit të këtyre institucioneve. Ka raporte mjaf të çuditshme ndër vite do të thoja mes politikës dhe drejtësisë. Jo të gjithë politikanët ndërhyjnë në sistemin e drejtësisë, jo të gjithë gjyqtarët janë të influencuar nga politika, janë segmente të caktuara, që janë të predispozuara të influencohen dhe mbeten robër të këtyre marrëdhënieve që cënojnë. Natyrisht jo të gjithë politikanët njihen për afera. Ka politikanë të ndershëm, ka politikanë që njihen për afera. E thashë edhe një herë dhe nuk e teproj se jemi një vend i vogël, ka informacion vertical-transversal dhe e merr informacionin për të gjithë. Kjo është arsyeja që niveli dhe pjekuria e shoqërisë shqiptare, pavarësisht nga mosha dhe profesioni, po të shikoni në të gjitha intervistat publike, në mikrofoninet e hapura, shikon që nuk është më niveli që ka qenë. Ka një stad tjetër të perceptimit të situatës. Njerëzit nuk evidentojnë thjesht, njerëzit bëjnë analizë. Kjo tregon se shpeshherë politikanët, institucionet futen në filtra mjaft efikasë, që janë njerëzit në profesione të thjeshta.
Gazetari: Ju përmendët perceptimin e qytetarëve. Sipas indeksit të perceptimit që bën Transparency international në
të gjithë botën, Shqipëria këtë vit është diku në vendin e 100 me koeficientin e indeksit 2.6. Lajmi i mirë është se duket sikur ka një përmirësim, lajmi i keq është që është ende larg vendeve të rajonit përsa i përket korrupsionit.
Presidenti Topi: 2.9 është indeksi!
Gazetari: Po 2.9 është. Kujt ia adresoni progresin dhe kujt përgjegjësinë për këto arritje?
Presidenti Topi: Që kjo shoqëri po bën progress, kjo është e padiskutueshme. Që ky progres po vjen me hapa shumë të ngadalta, gjithashtu kjo është e padiskutueshme. Sepse kemi të gjitha kushtet mendoj që progresi të jetë më dinamik. Pra vërtetë ne bëjmë vlerësimin relativ që kemi bërë disa hapa para, por kemi edhe një vlerësim tjetër që jemi vendi i fundi në rajon.
Gazetari: Ndoshta edhe për shkak edhe për mungesë të politikës penale…
Presidenti Topi: Po natyrisht që janë të gjitha që kombinohen duke filluar shpeshherë me debate politike jo shumë cilësore. Parlamenti sot dhe gjithmonë besoj e ka të domosdoshme që të ketë një opozitë të fortë. Sot e shpreh në mënyrë shumë transparente. Qeveria e ka të domosdoshme që të ketë një opozitë të fortë, kjo ndodh kudo dhe duhet të jetë e tillë. Unë uroj që të rritet roli i opozitës në Parlament, të rritet kohezioni, sepse i bën mirë edhe qeverisë. Pra që do të ketë patjetër nëpërmjet këtij procesi edhe një transparencë të të gjithë qeverisjes, duke filluar me premtimet, duke vazhduar me investimet, duke vazhduar me transparencën e investimeve të mëdha, duke vazhduar me transparencën e tenderave publikë, duke vazhduar me transparencën e privatizimeve për të cilën janë të interesuar të gjithë shqiptarët. Kjo patjetër kërkon një oponencë të fortë, kërkon një debat shumë cilësor dhe tek fundit do të bëhet ajo që ndodh në të gjithë botën demokratike, institucionet jashtë debatit politik duhet të funksionojnë mbi bazën e ligjit dhe besoj që përjashto institucionin e Presidentit të Republikës, që fatkeqësisht nuk ka ligj bazë, të gjithë institucionet e tjera kanë ligj.
Gazetari: Pse fatkeqësisht?
Presidenti Topi: Po, fatkeqësisht, sepse ky institucion detyrimisht duhet të kishte ligj. Unë e konstatoj sot që jam President dhe më vjen keq që nuk kam qenë shumë aktiv kur kam qenë parlamentar për ta parë këtë boshllëk. Sepse ne në rast se e konsiderojmë institucionin e Presidentit garant të të gjitha institucioneve të tjera, nuk mund të ketë rregullime me ligje parcialë në marrëdhënie. institucioni i Presidentit do ligj fondamental që të garantojë jo vetëm kompetencat, të garantojë detyrimet dhe të jetë një institucion që tek e fundit, qysh në strukturë dhe formë të jetë një institucion që t’i qëndrojë kohës dhe të ketë patjetër fizionominë e vet specifike.
Gazetari: Ju iu referuat kohës kur ju keni qenë parlamentar, kryetar i grupit parlamentar të PD-së. Është një çështje që ende vazhdon të mbetet çështje e debatit politik, ishte çështje dhe gjatë zgjedhjes së Presidentit të Republikës, çështja e Prokurorit të Përgjithshëm. Tashmë ndodheni në një pozicion tjetër, jeni President i Republikës. Çfarë zgjidhje do të marrë kjo çështje dhe nëse flasim në terma kohorë, kur do të mbyllet ky debat?
Presidenti Topi: Keni kapur një çështje mjaft të rëndësishme. Ndoshta është një ndër çështjet më të rëndësishme të momentit. Dëshiroj të jem shumë transparent, në radhë të parë me qytetarët shqiptarë. Bëhet fjalë për një institucion i cili natyrisht është mjaft i rëndësishëm në një shoqëri. Është institucioni i akuzës. Kur flasim për krizën e besimit në drejtësi, sigurisht në perceptimin qytetar, pra kriza e drejtësisë lidhet me pamjaftueshmërinë e institucionit të akuzës.
Gazetari: Nga sondazhet e ndryshme del se elementë të politikës penale janë ndër treguesit kryesorë që përcaktojnë ..
Presidenti Topi: Natyrisht, kur flas për KLD-në ky është një diskutim i hapur. Futesh në një ambjent intelektual, diskutimi bëhet i hapur, shkon në një ambjent të thjeshtë qytetar, bëhet i hapur, shkon në nivel akademik, bëhet i hapur, shkon në Parlamentin shqiptar, bëhet debat, pra aty ku tentohet që çështja e besueshmërisë së një institucioni të kthehet në një çështje politike, atëherë ulën shanset që ky institucion të reformohet. Do të thoja se debati politik kohë pas kohe është riaktivizuar, pra e ka bërë këtë institucion që të jetë sa i influencuar nga politika, po aq të jetë influencues në politikë. Ka periudha qetësie, ka periudha të nxehta.
Gazetari: Si do të preferonit ju z. President ta kishit këtë institucion?
Presidenti Topi: Unë besoj që ky institucion që natyrisht është fytyra e shtetit, dhe më lejoni që të zgjatem pak në këtë term sepse jo pa qëllim ju thashë që keni prekur një çështje mjaft të rëndësishme. Nga kjo pikëpamje unë e konsideroj institucionin e Prokurorisë, një institucion si të gjitha institucionet e drejtësisë që kanë nevojë të domosdoshme dhe jetike për reformim. Nuk mohoj arritjet që ka patur institucioni në përmirësimin e ligjit, nuk mohoj në mënyrë absolute arritjet që ka patur institucioni në luftën kundër krimit të organizuar por natyrisht nuk jam këtu për të pohuar që ky institucion nuk ka patur defektet e veta. Ky institucion ka patur probleme, ky institucion nuk i ka problemet thjesht në një individ, por ka të bëjë me sistemin ku natyrisht individi, sidomos ai që drejton institucionin e Prokurorisë ka përgjegjësitë e veta. Gjithsesi, në institucionin e Presidentit unë nuk jam për ta perceptuar këtë marrëdhënie si të individit, është marrëdhënie e institucionit, i cili domosdoshmërisht ka nevojë patjetër që të kufizohet në kohë.
Gazetari: Po flisni për mandatin e Prokurorit të Përgjithshëm?
Presidenti Topi: Sigurisht ! Për ta ilustruar edhe për të qenë më konkret në komunikimin me qytetarët, kam qenë unë në atë kohë kur isha kryetar i grupit parlamentar të PD-së në opozitë që kam kontaktuar për herë të parë z. Mejdani dhe kam qenë mediator ndërmjet z. Mejdani dhe Partisë Demokratike, z. Berisha, kryetar i partisë, për të dhënë mundësinë e zgjidhjes së çështjes së kryeprokurorit. Më është ofruar pikërisht kandidatura e z. Sollaku dhe Partia Demokratike në atë kohë , grupi i saj parlamentar i ka dhënë suport…
Gazetari: Me përjashtim të zj. Topalli….
Presidenti Topi: Natyrisht, qëndrimet janë të njohura. Fatmirësisht ka edhe qëndrime kundra çka presupozon se deputetët nuk janë në rresht si në kazermë. Pra z. Sollaku është dekretuar nga z. Meidani, ka kaluar gjithë kohën e z. Moisiu dhe prek edhe mandatin e z. Topi. Pra z. Sollaku ka prekur 3 Presidentë. Edhe në një sistem ku gjërat kanë shkuar shumë mirë, ku prevalon pozitivja ndaj elementëve defektozë, edhe atëherë shikohet mundësia e rigjallërimit. Është e domosdoshme. Janë eksperienca botërore. Njerëzit për një cështje të vogël, një cështje që mund të perceptohet edhe personalisht, njeriu duhet të reagojë, duhet të reagojë me një tërheqje, me një dorëheqje. Kemi rastin e Ministrit të Drejtësisë në SHBA, të Kryeprokurorit. Pra në botën e civilizuar…
Gazetari: Pra ju po sugjeroni që Prokurori i Përgjithshëm të japë dorëheqjen?
Presidenti Topi: Unë po bëj një analizë dhe besoj që është me interes edhe për ju. Interferencat me pyetje kur analiza është integrale besoj se nuk i shërbejnë daljes së një vizioni të qartë për çështjen. Pra, unë kam patur kontakte me z. Sollaku gjatë kësaj periudhe dhe kemi diskutuar rreth nevojës për reformim. Kam bërë propozime shumë interesante. I kam thënë z. Sollaku që të bëhet pjesë e reformimit të institucionit me idenë që çdo ekspert në institucione të ndryshme të bëhet pjesë e ekspertizës. I kam thënë z. Sollaku që ai i pari duhet të jepte një sinjal publik rreth një pozicioni të palimituar, kur të gjitha pozicionet e tjera janë të limituara. Presidenti i Republikës pas pesë viteve detyrohet të ndryshojë vendin, për dikë tjetër. Kryeministri në rastin më të mirë pas katër viteve lëshon vendin kur ka rotacione, ka raste kur brenda një legjislature mund të ndërrohen disa qeveri, pra nga kjo pikpamje ka pasur një thirrje që duhet të jetë bashkëpunues për këtë çështje, një çështje me sensibilitet të lartë publik, në mënyrë që të japim një imazh të ri për një reformë në të gjitha institucionet, jo për të hedhur njerëzit në rrugë.
Gazetari: Është me shumë interes të dimë se cili ka qenë reagimi i Prokurorit të Përgjithshëm?
Presidenti Topi: Përdersia thashë se kam pasur disa takime, ka pasur një predispozicion, ku natyrisht unë jam në pritje. Duhet të themi që Presidenti nuk ka kompetencat ekskluzive për heqjen e Prokurorit.
Gazetari: Domethënë ai vendimi i Parlamentit…
Presidenti Topi: Per vendimin e Parlamentit, ka një vendim të Gjykatës Kushtetuese që e atakon atë si vendim, por kjo nuk e ndalon Parlamentin që të ketë një nismë të re. Gjithsesi kjo është rruga e dytë. E rëndësishme është të thuhet kjo, pra nevoja për reformim është e para dhe e dyta që është shumë e rëndësishme, kur Presidenti i vendit nuk të jep pëlqimin për të konsoliduar pozicionin, për të vazhduar më tej në marrëdhëniet njerëzore, në marrëdhëniet normale, njeriu e kupton, bëhet pjesë e një vendimmarrjeje që në rastin më të mirë është një vendimmarrje civile individuale dhe natyrisht me predispozicionin që ky, apo cilido tjetër të vazhdojë punën diku tjetër sepse kjo i bën shumë mirë edhe klimës së përgjithshme. Gjithsesi unë kam qenë për zgjidhje të buta, zgjidhje të pranueshme nga të gjitha palët, zgjidhje që do të pranohen nga të gjitha krahët e politikës dhe pastaj për të ardhur në një moment tjetër tek rinovimi institucionit, reformimi, por do të thoja edhe zgjedhja e individëve të rinj me konsensuse sa më të gjera dhe sipas standardeve. Unë i jap shumë rëndësi standardit. Unë nuk mund të bëj retorikë me fjalët e mia dhe nuk mund të bëj ujdi dhe hipokrizi. Kur kam thënë që duhet ndershmëri dhe profesionalizëm natyrisht koha e kërkon që kjo të ndodhë. Këtë duhet ta absorbojnë të gjithë. Duhet ta absorbojë mazhoranca, duhet ta absorbojë opozita, duhet ta absorbojnë individë që kërkojnë ta keqpërdorin politikisht, duhet ta absorbojnë në radhë të parë punonjësit e sistemit të Prokurorisë, të cilët gjithmonë, individë të veçantë e kam fjalën, janë të prirur që të lidhen me segmente të caktuara të politikës. Jemi në momentin kur reforma duhet së pari të perceptohet si një nevojë e domosdoshme për shoqërinë shqiptare. Nuk duhet të kenë shanse edhe ata që kundërshtojnë që të marrin votbesim në elektorat në rast se nuk demostrojnë që kanë vullnet për reformat. Nuk do të kenë shanse ata individë, me kalimin e kohës unë do vazhdoj të jem transparent dhe do të vazhdoj ta bëj gjuhën më të qartë. Sot është dhe bisedë e parë, kjo bisedë duhet të kontribuojë në afrimin e pozicioneve në një perceptim modern të reformës dhe jo duke e lidhur në mënyrë të pazgjidhshme me interesa, me individë të caktuar, të cilët sot nuk mund të dalin pas kaq vitesh si të larë dhe të pastër, kur në të gjitha raportet e institucioneve ndërkombëtare, i lemë debatet politike në Shqipëri, diskutohet shumë për indeksin e ulët të besimit. Atëherë janë këto kushtet kur ne aspirojmë të shkojmë në Europë, kur nuk mjafton vullneti politik, apo ftesa për të shkuar në Europë, por duhet plotësim standardesh. Politika në përgjithësi, individë të caktuar duhet ta kuptojnë që individët që kanë penguar këtë reformë, individët që e konsiderojnë veten të përjetshëm, dhe ky është defekt i madh, ata që e konsiderojnë veten të përjetshëm, janë me simptoma të diktaturës. Kohët e demokracisë njohin patjetër nëpërmjet ligjit reformim, njohin kufizim, njohin një sjellje civile dhe duhet ta perceptojnë në mënyrë reale se si është opinioni publik . Po shkove ndesh me opinion publik natyrisht që nuk ke shanse, por me këtë nuk i bën dëm vetëm vetes, apo institucionit, i bën dëm shoqërisë dhe të gjithë shqiptarëve. E thamë edhe një herë dhe do t’i kthehem sepse njerëzit duhet t’i prekësh aty ku e kanë problemin, tek problemi i pronave. Në rast se do të kishte një institucion të fortë të Prokurorisë nuk do t’ia mbante asnjë zyrtari që të operonte si të donte, në mes të ditës me pronat e tjetrit.
Gazetari: Ju po thoni që jeni në një pritje të një reagimi të Prokurorit të Përgjithshëm?
Presidenti Topi: Natyrisht unë jam në pritje të një reagimi të shpejtë besoj. Bisedat e zhvilluara janë në këtë linjë. Sigurisht kjo ka të bëjë me reagimin. Unë kam besimin që ky reagim do të vijë në mënyrë shumë civile për t’i dhënë një zgjidhje të butë. Por gjithsesi në të gjithë analizën që bëra unë isha mjaft i qartë që këto institucione që kanë qenë në fokus edhe të akuzave për korrupsion, por edhe të një indeksi të ulët të besueshmërisë, këto e kanë jetike që të reformohen sigurisht me një parantezë, duke i bërë njerëzit jo që të shkojnë në rrugë, por duke i bërë njerëzit që të integrohen. Kjo është në sensin e perceptimit politik dhe qytetar. Çështje që kanë të bëjnë pastaj me individë të veçantë, me drejtësinë janë çështje të drejtësisë. Unë as nuk kam interferuar ndonjëherë në çështje të drejtësisë dhe ju siguroj në këtë deklarim të parë public, nuk kam ndërmend që të interferoj në çështjet e drejtësisë. Atëherë nuk do të kishte sens misioni për të cilin jam angazhuar dhe jam ulur në atë tryezë, në atë zyrë.
Gazetari: Z. President, mesazhi i parë që keni marrë në momentin që jeni zgjedhur në krye të shtetit ka qenë biseda telefonike me Presidentin e Kosovës, z.Sejdiu. Edhe takimin e parë të themi në nivel homologësh e keni realizuar me Presidentin e Kosovës. Kur do ta bëni vizitën në Kosovë?
Presidenti Topi: Unë kam shprehur dëshirën dhe besoj që ajo dëshirë ka qenë e motivuar jo thjesht nga momenti, jo thjesht nga emocionet e zgjedhjes sime si President, por edhe nga një motivim i thellë, që unë kam pasur gjithmonë për Kosovën. Mund të them që vizitën time të parë në Kosovë e kam bërë menjëherë pas çlirimit të Kosovës.
Gazetari: Mund të na thoni cilat kanë qenë ndjesitë e kësaj vizite të parë?
Presidenti Topi: Pritje shumë emocionuese. Gjithmonë kam dëgjuar në familje histori që lidheshin me Kosovën. Im atë, i cili fatmirësisht ende është gjallë, është në një moshë përtej të 90-ve dhe ka në memorien e tij shumë emocione nga e kaluara, apo momente kur lëvizja ka qenë e lirë dhe marrëdhëniet ishin brenda një territori pa asnjë lloj frenimi, i cili erdhi për fat të keq pas Luftës së Dytë.
Sigurisht këto emocione kanë ardhur gjithmonë nëpërmjet rrëfimeve në familje. Njeriu fillon formohet dhe ka në bindjen e tij pikërisht atë që trashëgon brenda familjes. Dhe këtë realitet unë desha ta shikoj menjëherë pas çlirimit, sigurisht që nuk u zhgënjeva. Ishte një realitet që ndonëse vinte pas luftës, ajo që ishte e qënësishme tek kosovarët ishin pikërisht karakteristikat bazë që personifikojnë shqiptarin. Këta njerëz me personalitet të fortë, njerëz, që ndonëse kanë kaluar shumë dhimbje prapë janë shumë të qëndrueshëm dhe mund të them që e kam pasur edhe e kam, edhe për shkak të retrospektivës historike, shumë të theksuar ndjenjën kombëtare, simbolet. E kam pasur këtë emocion dhe vazhdoj ta kem edhe sot. Kjo shikohet edhe në një ndeshje futbolli, për ta bërë bisedën edhe pakëz më natyrale. Po të shohësh reagimet e tifozëve kosovarë në ndeshjet e kombëtares, është një reagim i mahnitshëm.
Gazetari: Edhe gjysma e ekipit në fakt janë kosovarë.
Presidenti Topi: Natyrisht edhe ky është një tregues shumë i fuqishëm. Unë e kam marrë urimin e parë nga Presidenti Sejdiu. Kam kontaktuar me z. Sejdiu kur ishte në Tiranë disa herë dhe sigurisht që është një kënaqësi e veçantë që unë jam takuar me të gjithë personazhet e jetës politike të Kosovës. Ato janë në një proces historik dhe, fatmirësisht, pavarësisht nga problemet që kanë partitë politike, nga interesat që kanë partitë politike, kanë arritur të sintonizohen mirë, të unifikojnë qëndrimin për çështjen më madhore që ka Kosova, pra të prezantohen para faktorëve ndërkombëtarë, përpara Trojkës, në OKB, në të gjitha takimet ndërkombëtare, pra, të prezantohen në një zë edhe me një opsion. Ajo që ne kemi diskutuar, pra, edhe në deklaratat publike, apo edhe në deklarata individuale, natyrisht i japim më shumë këshilla të karakterit zyrtar institucional, sepse të gjitha personazhet e jetës politike të Kosovës, janë personazhe të pjekura, janë mjaft civile, kanë eksperiencën e tyre dhe jam i bindur që, në këtë sens e marrin, e marrin pikërisht në pozicionin dhe eksperiencën që kanë institucionet shqiptare në favor të zgjidhjes së qetë të çështjes së Kosovës.
Është mjaft e rëndësishme që politika kosovare, shoqëria kosovare, sikurse e ka përballuar duhet të vazhdojë ta përballojë këtë moment mjaft të rëndësishëm për të. Në mënyrë shumë të qetë, në mënyrë shumë civile t’i bashkohet dhe t’i harmonizohet qëndrimit që kanë vendet më të mëdha demokratike. Besoj se kjo zgjidhje do ta çojë Ballkanin në një stabilitet të qëndrueshëm. Është shumë e rëndësishme, është shprehur dhe kam rastin ta shpreh edhe sot. Të gjitha vendet e rajonit kanë një pikë referimi. Askush nuk e ka oposionin që të mos integrohet në familjen evropiane. Familja evropiane ka standarde të qarta, ka standarde të forta, ka standarde që fillojnë me politikën, me institucionin e zgjedhjeve, ka standarde ekonomike, standarde administrative, por ka standarde dhe për respektimin e pakicave kombëtare. Pra, në rast se vendet e Ballkanit janë të orientuara drejt integrimit në familjen evropiane, shanset janë që integrimi të vijë pikërisht atje, ku është zemra e Europës për t’iu larguar në mënyrë definitive skenareve të luftës, për t’iu larguar në mënyrë definitive mendimeve irracionale të qarqeve ekstremiste. Unë besoj që klima është e tillë, sikurse Shqipëria ka ndërtuar raporte mjaft të mira miqësie me vendet fqinje, ato raporte ka dhe do të ketë me Kosovën dhe inkurajon pikërisht institucionet kosovare që të vazhdojnë komunikimin me faktorët relevantë ndërkombëtarë për të arritur në statusin e shumëdëshiruar të pavarësisë së Kosovës.
Gazetari: Pikërisht kjo deklaratë e juaja ka ngjallur një reagim të Beogradit si një deklaratë cënon integritetin rajonal të Serbisë dhe nuk i kontribuon paqes dhe stabilitetit në rajon.
Presidenti Topi: Në mënyrë absolute jo! Kjo është një deklaratë, e cila sot bëhet jo vetëm nga unë. Kjo është një deklaratë që bëhet nga të gjithë, kjo është një deklaratë që bëhet nga shumë krerë shtetesh, kjo është një deklaratë që bëhet nga shumë interlokutorë që vijnë dhe bisedojnë. Të diskutosh për status pavarësie, është një çështje globale. Ne themi fatmirësisht që kjo nuk është më një çështje e izoluar, që ka të bëjë vetëm me Kosovën. Kosova është pjesë e axhendës ndërkombëtare.
Gazetari: E megjithatë z. President, në samitet ballkanike ju do t’ju bjerë rasti të takoheni me Presidentin e Serbisë, z. Tadiç dhe takimi më i afërt është në datën 22-23 nëntor në Samitin e katërt ekonomik.
Presidenti Topi: Unë kam patur një ftesë nga Presidenti i Kroacisë, z. Stipe Mesiç. E kam mirëpritur atë ftesë. Është një takim që bëhet me kryetarët e shteteve të vendeve ballkanike, kryesisht për çështje ekonomike.
Gazetari: Dhe në qoftë se do të takoni Presidentin serb çfarë do i thoni?
Presidenti Topi: Natyrisht që unë jam një person civil. Do ta takoj ashtu sikurse takohen të gjithë krerët e shteteve dhe nuk do të ketë asnjë deklaratë të re nga ato që kam deklaruar. Mos mendoni se deklarat e Presidentit shqiptar janë deklarata të një vullneti individual. Ja, ato janë në formë institucionale. Kush më shumë sesa Kreu i shtetit nuk duhet të jetë institucional në deklarime, përkundrazi kam bërë thirrje edhe me cilësinë e Kryetarit të Këshillit të Sigurisë Kombëtare që gjërat të shihen me shumë qetësi, sepse ky është demostrimi më i mirë i civilizimit të shoqërisë kosovare për të respektuar të gjitha termat e dialogut që kanë vendet, që ka Trojka, qoftë me Prishtinën, qoftë me Beogradin.
Gazetari: Z. President, çfarë mund të bëjë Shqipëria më mirë edhe më shumë për Kosovën në këto momente?
Presidenti Topi: Unë besoj se Shqipëria ka bërë detyrën e saj. Ka promovuar aty ku i ka takuar ta promovojë këtë çështje. Kemi parë me mjaft interes të gjitha reagimet e delegacionit shqiptar në OKB, përfaqësive të trupit diplomatik dhe duhet patjetër të japim realitetin e këtyre marrëdhënieve. Pra, shqiptarët në Kosovë janë faktorë stabiliteti, janë faktorë civilë, janë faktorë që kanë tentuar të reagojnë atëherë kur iu është prekur, iu është dhunuar e drejta e tyre, atëherë kur janë ndjekur, atëherë kur janë masakruar, atëherë kur janë burgosur e dëbuar. I gjithë reagimi sot kudo në botë, edhe ai që po ndodh në Birmani, dëshmon se askush nuk është për dhunën, të gjithë janë për standardet e demokracisë dhe të paqes. Të reagosh në momentin, kur pëson një deportim masiv me 800 mijë vetë, gati 1 milion vetë, natyrisht ky është një reagim i natyrshëm. Së pari bën pjesë në instiktin e vetëmbrojtjes.
Gazetari: Presidenti i Kosovës, Kryeministri, por edhe të gjithë faktorët politikë në Kosovë janë shprehur se do ta konsumojnë për hir të faktorit ndërkombëtar afatin 120 ditor deri në datën 10 dhjetor dhe mund të kalojnë edhe në shpallje të njëanshme të pavarësisë se Kosovës. Cili do të ishte mendimi juaj, reagimi juaj në një situatë të tillë?
Presidenti Topi: Së pari në të tilla raste nuk jepen rekomandime nga jashtë. Do të ishte gabim që Presidenti i Shqipërisë të jepte rekomandime. Kjo është një çështje e vullnetit të faktorit politik dhe institucional të Kosovës. Rekomandimi është që gjithmonë duhet të jenë në konkordancë me të gjitha pozicionet e shteteve të mëdha demokratike. Unë kam rastin të përshëndes edhe atë qëndrim jashtëzakonisht konstant të SHBA-ve, që kanë qenë lokomotiva e këtij procesi. Unë besoj se Kosova i ka pikat e referimit. Liderët kosovarë i kanë pikat e referimit. Por gjithsesi është një çështje e vullnetit të tyre dhe jo pjesë e rekomandimeve që mund të vijnë nga jashtë.
Gazetari: Z. President, ngjarjet e ditëve të fundit në Parlamentin e Maqedonisë, ku deputetët shqiptarë u grindën me
njëri-tjetrin ishin shokuese. Çfarë keni menduar kur keni parë skena të tilla?
Presidenti Topi: Kam patur një keqardhje të padiskutueshme, edhe për një arsye më shumë, pasi pjesë e këtij konflikti ishin partitë shqiptare të Maqedonisë. Sidomos në një moment kur Maqedonia është në të njëjtën rrugë që ka Shqipëria për integrimin në NATO. Ju e dini që Shqipëria është pjesë e Kartës së Adriatikut, pra në “A 3”, bashkë me Kroacinë dhe Maqedoninë. Shikojmë me simpati, kur ka lëvizje pozitive në këtë sens, por shikojmë me shqetësim kur ka edhe probleme të këtij karakteri. Kështu që do ishte shumë mirë që faktori politik në Maqedoni, sidomos faktori politik shqiptar, të ulë tensionet, t’i referohet gjithnjë e më shumë asaj, që konsiderohet një kartë zyrtare, që është Marrëveshja e Ohrit, të gjejnë predispozicionin gjenetik do të thoja, sepse kanë të njëjtën prejardhje, ku të lidhen edhe interesat në favor të komuniteteve shqiptare atje, për të qenë pjesë e marrëdhënieve demokratike në Parlamentin multietnik të Maqedonisë.
Gazetari: Shqiptarët e Maqedonisë janë qytetarët e parë ndoshta në rajon që do t’i bashkohen Brukselit, ndoshta dhe më shpejt se pjesa jonë. Ju përmendët z. President bashkëpunimi “A 3”, Kroaci, Maqedoni, Shqipëri. Shqipëria në kuadër të “A 3” aspiron, shpreson dhe ka pritshmëri shumë të madhe që të marrë ftesën e anëtarësimit në NATO në Samitin e Bukureshtit në 2 prill të vitit të ardhshëm. Sa i përket standardeve ushtarake plani i veprimit për anëtarësimit është bërë ndoshta mbi nëntë apo dhjetë herë në Shqipëri dhe nuk është se ka shumë sugjerime në këtë pikë dhe mbeten problem standardet demokratike. Çfarë duhet të bëjmë, çfarë duhet të nxitojmë të bëjmë që të mos e humbasim këtë shans historik?
Presidenti Topi: U rikthyet në atë çështje që e diskutuam gjatë e gjerë, ndoshta edhe me pak pasion. Kur ju thashë që të gjithë dëshirojmë të futemi në NATO dhe në BE, por këtë e lidhim vetëm me reformat, por në radhë të parë duhet të demostrojmë që jemi të motivuar që të vazhdojmë me reformat, sepse kjo kërkohet.
Gazetari: Në terma konkretë…
Presidenti Topi: Në terma konkretë, është institucioni i zgjedhjeve, një reformë kryesore, është reforma elektorale, ku partitë politike parlamentare nuk mjafton të gjejnë sebepin për çështje të vogla dhe t’i shkëputen këtij procesi, por duhet ta finalizojmë këtë proces pa ardhur zgjedhjet e përgjithshme. Ne kujtojmë se janë larg zgjedhjet, janë në pranverën e vitit 2009-të, pra jemi në kohë për ta finalizuar. Është çështja e standardeve administrative, është çështja e kartave të identitetit. Kur themi institucioni i zgjedhjeve ky është kompatibël me çështjen e kartave. Pra ne duhet të demostrojmë seriozitet në familjen europiane që jemi të identifikuar. S’mund të kemi të dhëna të tjera për ju në rast se nuk ju identifikoj. Pra është dokumenti bazë i domosdoshëm. Unë shpresoj që ky dokument të realizohet sa më shpejt. Është në procedurë mesa kam dëgjuar, por do të ishte e pafalshme që ne të futeshim në zgjedhjet politike të vitit 2009 pa karta identiteti, kjo do të ishte e pafalshme dhe penalizuese për cilindo që do të konsiderohej përgjegjës që nuk e ka realizuar. Nuk mund të pretendosh të shkosh në Europë në rast se nuk je i identifikuar. Nuk mund të pretendosh të shkosh në Europë në rast se nuk di numrin ekzakt të popullsisë, në rast se nuk di numrin e saktë se sa është emigracioni. Disa prej njerëzve janë në vendet fqinje, disa janë në kontinente të tjera. Pra, duhet të kishim një memorie dhe një memorizim shumë të qartë të të gjitha këtyre të dhënave që të demostrojmë se kemi struktura shumë solide, shumë të forta.
Unë jam i bindur që ne do ta marrim ftesën për në Samitin e Bukureshtit edhe për një arsye tjetër. Shqipëria është rreshtuar në sistemin ndërkombëtar të antiterrorit dhe ka qenë mjaft kontribuese. Ajo ka patur jo vetëm vullnetin dhe predispozicionin, por edhe veprimin real. Në të gjitha çështjet e ratifikimit të marrëveshjeve ka qenë e para. Parlamenti shqiptar ka qenë i unifikuar për çështje të kësaj natyre, nuk pasur debate. Gjithmonë marrëveshje të kësaj natyre janë pranuar nga të gjithë. Kemi probleme me teknologjinë në mënyrë të padiskutueshme. Dihet që Shqipëria nga një vend me teknologji të vjetër ushtarake, nuk mund të pretendohet që sot e çon teknologjinë e saj në pararojë. Por unë jam i besimit që në radhë të parë janë zgjidhjet e karakterit politik dhe ushtarak, që janë në funksion të NATO-s. Shqipëria ka rezultuar që ka qenë shumë mirë në plotësimin e këtyre standardeve dhe besoj që, ajo, është në vëmendjen e vendeve të NATO-s që edhe politikisht Shqipëria të bëjë pjesë në këtë familje.
Gazetari: Z. President, prekët një çështje të rëndësishme, atë të reformës zgjedhore. Parlamenti së fundmi rinovoi mandatin e komisionit parlamentar zgjedhor, por kjo është një histori që përsëritet të paktën prej vitesh. A besoni se do të mbyllet ky kapitull i reformës zgjedhore dhe meqë jemi në këtë pikë, çfarë do të preferonit, ndërhyrjen në sistem, apo përmirësimin e sistemit aktual?
Presidenti Topi: Edhe një herë, z. Dervishi unë jam i detyruar që të mos prononcohem, sepse do të dukej si një ndërhyrje….
Gazetari: Në terma kohorë atëherë…
Presidenti Topi: Në terma kohorë, nisur nga eksperienca ime kjo është një çështje që realizohet shumë shpejt. Pra
nuk mjafton të demostrosh një vullnet. Ekziston një lloj sëmundjeje, përpara kamerave të gjithë janë të gatshëm. Kur ulen nëpër tryeza nuk mendoj që ekziston ky lloj motivimi. Ky është një proces që me vullnet të mirë, më një lloj harmonizimi të interesave të të gjitha partive, sepse kuptohet ka edhe mekanizma që e frenojnë vendimarrjen, që është e drejta për të kaluar në referendum, kur bëhen 28 firma. Pra për një reformë merren të gjitha parasysh. Së pari shprehet vullneti që do ta bëjmë reformën, përcaktohen termat e referencës për reformën, ka dhe ekspertizë të huaj për këtë punë, në rast se nuk na mjafton e jona dhe vendosen limitet. Serioze nuk është që të rinovosh, të rinovosh mandatin e komisionit për të mos nxjerrë produkt. Kjo nuk është serioze.
Gazetari: Edhe një çështje tjetër shumë e rëndësishme, që ndoshta do të interferojë në ecurinë e MSA-së. Është çështja e pronësisë që e prekët pak më parë; është një çështje që diskutohet që prej 17 vjetësh, qysh në muajin shtator të vitit ’91, kur u miratua ligji nr. 7501. Ju jeni nga deputetët e paktë të maxhorancës, që keni votuar kundër ligjit “Për pronat”. A kemi besim se do të zgjidhet kjo çështje në Shqipëri?
Presidenti Topi: Me këtë cilësi të re funksionale në detyrën e Presidentit, nuk do të më lejohej të thoja se nuk kam besim, por më lejoni të mos dal më nga parametrat e një komunikimi njerëzor dhe të sinqertë. Ky është një problem që sa më shumë të zgjatet në kohë, aq më i ndërlikuar bëhet. Ju siguroj se është një proces që nuk bëhet me pasione dhe vendime, me komisione, apo me caktime njerëzish në detyrë për të kompensuar pronarët. Në çdo rast, duhet të marrësh në konsideratë faturën, që aty e shikon paaftësinë dhe pamundësinë për të kompensuar pronarët.
Gazetari: Duket si një zgjidhje e “Nyjes Gordiane”.
Presidenti Topi: Nuk është si zgjidhja e “Nyjes Gordiane”. Në rast se ti je një nga ish-pronarët që kërkon të kompensohet, ju siguroj që janë me mijëra që i kanë parë dosjet dhe ti mbetesh me iluzionin që do të bjerë shorti; kjo nuk është zgjidhje. Është një çështje që kërkon impenjim maksimal dhe jo politizim të saj, kërkon profesionalizëm. Ne nuk e kemi në të gjithë territorin shqiptar këtë problem. Duke marrë në konsideratë që 3/4 e territorit shqiptar është territor malor, kodrinor-malor, ku çështjet e pronësisë janë zgjidhur përgjithësisht kur njerëzit kanë shkuar te prona e tyre. Problemi është në zonat e mëdha urbane si, Tirana, Durrësi dhe në zonat preferenciale. Me shqetësim shoh që disa zona të mahnitshme në bregdet që nuk janë larg Durrësit dhe Kavajës, me saktësi mund të them një zonë midis Kavajës dhe Lushnjës, zona që nuk dihet se kush i ka në pronësi. Sikur të kishin pronarët e vërtetë së paku, nuk do ta linin djerrë as për bujqësi, as për turizëm; ky është një krim i vërtetë. Pse është krim? Sepse një herë është përdorur qoftë pushteti lokal, qoftë edhe ndërhyrjet e pushtetit qendror në vite për të bërë manipulime me pronësinë, sidomos aty ku ka qenë pronë shtetërore. Përgjithësisht nuk janë vendosur me emrat realë, por e kanë kamufluar këtë process, janë vendosur me emra të tjerë. Këto emra nuk dalin dhe procesi mbetet në ajër, pra, e ardhmja e këtyre zonave duhet të ishte e garantuar, por për shkak të problemit të pronësisë mbetet e diskutueshme.
Për të mos u futur në elementë ilustrativë, por për të parë politikën në thelb, ky proces duhet të shkojë drejt kompensimit fizik, sepse kompensimi financiar është mjaft i vështirë dhe do të jetë shumë selektiv. Pastaj do të fillojmë të akuzojmë: e mori filani se njihte filanin. Ky është një proces shkencor, është një proces profesional. Duhet të bëhet me objektivitet dhe të dalim prapë në një element tjetër; pikërisht aty ku e nisëm bisedën tonë, tek sistemi i drejtësisë. Kush e vendos drejtësinë tek çështja e pronave? Është normale që çështja e pronave të shkojë në Strasburg?!
Gazetari: Është rritur numri i çështjeve për gjykim në Gjykatën e Stasburgut.
Presidenti Topi: Po, është rritur numri i tyre dhe Gjykata e Strasburgut nuk është në gjendje të zgjidhë çështjet njëra pas tjetrës. Dhe për këtë do t’ia dërgojnë prapë Kuvendit të Shqipërisë.
Gazetari: Shkalla e ulët e profesionalizmit tek gjykata shqiptare.
Presidenti Topi: Pikërisht tek kjo dilet, kudo që ta nisim bisedën. Tek e fundit, në rast se do të ketë drejtësi në këtë vend, do të ketë stabilitet dhe paqja sociale do të jetë një paqe afatgjatë, paqe me të cilën kërkojmë të gjithë të integrohemi.
Gazetari: Nevojën e kompensimit fizik të pronave.
Presidenti Topi: Nuk jam futur në një bisedë specifike për pronat; natyrisht, kjo është një çështje që do të trajtohet nga institucionet specifike, do të trajtohet nga specialistët, por ju siguroj se sa më thjesht të trajtohet kjo çështje, aq më efikase do të jetë. Sa më shumë të ndërlikohet me debate politike, tendenca është e tillë që kjo çështje do të zvarritet e zvarritet.
Gazetari: Ju keni filluar disa takime në rrethe të ndryshme të vendit: Shkodër, Sarandë, Skrapar në një hark të shkurtër kohor. Është kjo inercia e një politikani aktiv, apo një plan i menduar i një Kryetari të Shtetit?
Presidenti Topi: Unë nuk mund të eci me inerci, z. Dervishi. Unë kam një plan të detajuar, mjaft të ekuilibruar. Në filozofinë time është kontakti me njerëzit. E konsideroj si një mision jo të nevojshëm, por të domosdoshëm, për t’i kontaktuar të gjithë. Nuk ka nevojë që njerëzit të priten thjesht në Zyrën e Presidentit, por Presidenti duhet t’i takojë njerëzit aty ku jetojnë, duke stimuluar edhe pushtetin vendor, këshillat komunale, apo bashkiakë, pluralistë për t’u dhënë mesazhe bashkëpunimi, sepse Presidenti nuk mund të jetë çelësi i artë. Natyrisht, funksioni i pushteteve është i tillë që çdo ditë vjen e konsolidohet.
Gazetari: Pothuajse të gjitha partitë politike parlamentare, por edhe grupe interesi kanë marrë kontakt me ju në cilësinë e Presidentit. Takimet e para normalisht ofrojnë bashkëpunim, por me kalimin e kohës kërkojnë edhe angazhimin tuaj konkret, si në rastin e deputetëve të Partisë Demokristiane.
Presidenti Topi: Po, kam pasur një komunikim edhe me z. Ndoka edhe me z. Ujka, në cilësinë e kryetarit të grupit. Ata kanë pasur
