Historiku i operas "Mrika"       

(1 dhjetor 1958 - 1 dhjetor 2008)

Më 1 dhjetor 1958 u shfaq premiera e operas së parë shqiptare “Mrika”, me muzikë të Prenkë Jakovës dhe libret të Llazar Siliqit. Shfaqja e parë si dhe tetëmbëdhjetë të tjera në vazhdim u dhanë në teatrin “Migjeni” të Shkodrës, interpretuar nga muzikantët e këtij qyteti nën drejtimin e Prenkë Jakovës. Pas një viti, në 1959, opera u shfaq në Teatrin e Operas dhe Baletit (T. O. B.) në Tiranë duke u bërë pjesë e rëndësishme e repertorit të këtij institucioni artistik kombëtar.

Mrika, personazhi kryesor nga u ngjiz opera me të njëjtin emër, e ka zanafillën tek poema në vargje e poetit Risto Siliqi “Mrika në shkangull” e botuar në vitin 1915. Fati tragjik i vajzës mirditore të atyre viteve i ishte ngulitur në kujtesë të birit të Risto Siliqit, Llazarit. Në vitin 1952, libretisti Llazar Siliqi dhe kompozitori Prenkë Jakova realizuan një vepër muzikore (opera e vogël) me dy tabllo  “Dritë mbi Shqipni”, ku personazhi kryesor është Mrika; përsëri një vajzë mirditore por që merr guxumin dhe lufton kundër disa normave dhe rregullave kanunore për një jetë më të mirë dhe të lirë.

Suksesi i operas “Dritë mbi Shqipni” frymëzoi Prenkë Jakovën dhe Llazar Siliqin të thellonin bashkëpunimin për krijimin e operas së parë shqiptare. Si bërthamë e operas “Mrika” mbeti subjekti i këtij veprimi. Për të përmbushur kërkesat e një dramaturgjie të zhvilluar operistike, ajo pësoi disa ndryshime, si: personazhi i Mrikës u pasurua me disa linja te reja; shtohen personazhe të rinj, si: Doda (i dashuri i Mrikës), nëna Mare, daja Gjin dhe konsolidohet personazhi i gjyshit Ndue.  Pra, në opera mori një pamje të re më të plotë e të zhvilluar familja e Mrikës, duke theksuar dramën e saj. Një vend më të gjerë marrin koralet që përfaqësojnë personazhin e masës në opera.  Veç kësaj, në libretin e operas, figura e Gjetës shfaqet më e plotë, si mishërim i fytyrës konservatore.

Në vitin 1956 libreti kishte përfunduar. Më 11 korrik të po atij viti u hodhën notat e para nga kompozitori Prenkë Jakova. Partitura e operas “Mrika” përfundoi në muajin tetor të vitit 1958. Më 2 maj të vitit 1958 (disa muaj para se vepra të përfundohej plotësisht) filloi puna për realizimin e operas.

Më 27 nëntor të vitit 1958 u bë prova e përgjithshme e operas në teatrin “Migjeni”. Shfaqja ishte planifikuar të jepej me datën 29 nëntor 1958. Por, nga vdekja e papritur e aktorit të teatrit “Migjeni” Zef Jubani, si dhe me kërkesën e P. Jakovës, premiera u dha më datë 1 dhjetor 1958.  Rolin e personazhit kryesor të operas, Mrikën, kompozitori Prenkë Jakova ia besoi Klotilde Shantojës.

Një vit më vonë, më 26 nëntor të vitit 1959, opera u shfaq në Teatrin e Operas dhe Baletit (T.O.B.) nga trupa artistike e këtij institucioni. Rolin e personazhit kryesor, Mrikën, e interpretoi sopranoja Marie Kraja. Opera “Mrika” u shfaq në T.O.B. deri në vitin 1989. Gjatë viteve 1959 -1989, opera u rishfaq tre herë, përkatësisht në vitin 1966, 1973 dhe 1989.

Në rishfaqjen e vitit 1966, opera “Mrika” ndryshoi nga varianti i saj origjinal. Ajo u reduktua nga kater ne tre akte. Në shfaqjen e fundit në vitin 1989 ajo doli përsëri në variantin e saj origjinal.

Ndërkohë, në vitin 1978, Filamonia e qytetit Shkodër organizoi 20-vjetorin e operas “Mrika” duke e paraqitur atë në formë koncertale. Dirigjenti i kësaj mbremje jubilare ishte bashkëkohësi dhe miku i Prenkë Jakovës, kompozitori Gjon Kapidani.  Rolet kryesore u interpretuan nga Eleonora Pejo, Gaqo Çako, Pëllumb Katroshi dhe Violeta Kanani (Gashi). Gjithashtu, në vitin 1983, nxënësit dhe mësuesit e shkollës artistike “Prenkë Jakova” në Shkodër realizuan aktin e parë të kësaj vepre.

Mbi motivet e operas “Mrika” kompozitorët Gjon Kapidani dhe Gjon Simoni realizuan përkatësisht veprat “Fantazi për Orkestër” dhe “Suitë për Orkestër Harqesh”.

Opera “Mrika”, e frymëzuar nga vlerat e vërteta të trashëguara të artistëve shkodranë, si: Palok Kurti, Lec Kurti, Pader Martin Gjoka, Kardinal Mikel Koliqi, Shuk Shllaku dhe më vonë Ramadan Sokoli, Tonin Harapi, Tish Daija, Çesk Zadeja, Pjetër Gaci e Gjon Kapidani, mishëroi ëndrrën e të gjithëve që edhe Shqipëria të kishte operan e saj.

Po mbushen pesëdhjetë vite që “Mrika”qëndron dhe tingëllon në skenën e operas shqiptare.  Këto vite kanë qenë një provë shumë serioze për vlerat e saj të vërteta artistike. Me këtë opera, muzika skenike shqiptare hodhi hapa të rëndësishme e të sigurta në rrugën e saj të re. Data 1 dhjetor e vitit 1958 shënon ditën kur muzika shqiptare fitoi personazhin e saj të parë lirik - Mrikën. Koha përligji guximin dhe besimin që Prenkë Jakova pati për të shkruar e vënë në skenë këtë vepër. Autori ka mbetur një simbol muzikor i kohës me këtë krijim. Me personazhet e tij nisi edhe në Shqipëri procesi i kultivimit dhe konsolidimit të lirikës sonë. Edhe pas ndryshimeve shoqërore e politike të viteve 1991, një ndër veprat që i mbijetuan kohës mbetet padyshim edhe muzika e operas “Mrika”.

Vizitoni: www.operamrika.com