Që në fillim të kësaj bisede, z. Vrionin e lutëm që, për lexuesit e gazetës sonë, të ngre dy paralele përnjëherësh, mbi dy vonesa: sa vjet është më e moçme paraqitja e fotografisë në botë, në krahasim me shfaqjen e saj në Shqipëri, e para, dhe, e dyta: pas çfarë kohe fotografia, thënë kushtimisht, fitoi “statusin” si krijim(tari) artistike?

Austria atë e ka shpallur “Nderi i Republikës”, ndërsa Sanremo e nderoi me Medaljen e Artë. Piktori shqiptar, Fatmir Velaj, që prej 14 vjetësh jeton në Austri dhe vjen në Shqipëri për t’i dhuruar vendit të tij krijimet që kanë shëtitur të gjithë Evropën e kanë marrë pëlqimin e njerëzve të artit botëror.

Civilizimi i tyre mund të ketë jetuar vetëm 200 vjet dhe zbulimet e fundit arkeologjike janë kaq të reja saqë kultura e ndërtimit të tempujve ende nuk ka një emër. Ky është edhe zbulimi më i ri arkeologëve në zonën qendrore të Europës, që ka nxjerrë në dritë një ndër qytetërimet më të vjetra të kontinentit të lashtë...

Interesi për vlerat arkeologjike të Shqipërisë nis qysh në shek. XIX kur studjues të gjeografisë historike iu kushtuan lokalizimit dhe identifikimit të të dhënave nga burimet antike. Kështu është i pari që viziton Shqipërinë francezi Pouqueville (F.C.H.L. Pouqueville, Voyage dans la Grèce, comprenant la description ancienne et moderne de l'Epire, de l'Illyrie grecque etc. Paris 1820-21, v.5) Anglezi Martin Leake...

Një fortifikim nëntokësor i kryer nga ushtria në mesin e viteve '80, godinat ekzistuese, si dhe barbaria e ndërtesave informale e periudhës pluraliste ka dëmtuar në mënyrë të pariparue-shme qendrën më të njohur botë-rore të mble-dhjes së figurinave. "Dëmet e shkaktuara në dekada, të cilat i faturohen jo vetëm viteve '90, por edhe diktaturës, si pasojë e mungesës së vizionit modern të arkeologjisë...

Zbulime të reja në Lezhë. Para pak kohësh pranë varrit të Skënderbeut dhe në Kalanë mesjetare të Lezhës, nga Instituti i Monumenteve të Kulturës, në bashkëpunim me Institutin e Kërkimeve Arkeologjike janë kryer disa gërmime...

Në Shalës, në fshatin 40 km larg qytetit të Sarandës, ndodhet qytetit antik i paidentifikuar i Vastroit, i pagëzuar nga vendasit. Është zbuluar pikërisht, në një varr antik, i cili ndodhet mes banesave dhe objekteve të hershme, i punuar me mjeshtëri. Sipas arkeologut Halil Shabani, ky varr është zbuluar rreth viteve '60, në kohën kur në Shqipëri u kryen ekspedita nga misionet italiane...

Gladiatorët të cilët kaluan vite të tëra duke luftuar në amfiteatret e Romës antike, ishin të trajnuar mirë si nga ana psikologjike, ashtu edhe nga ana profesionale. Ata kënaqnin mbretërit duke treguar aftësitë e tyre luftarake pa e kuptuar që njëkohësisht po luftonin pa patur parasysh jetën...

Për më se një shekull, varrezat e Delmaces kanë tërhequr vëmendjen e studiuesve vendas e të huaj. Gjetjet në këtë varrezë u bënë të njohura në kryeqytetet e Europës Perëndimore me emrin "Kultura e Komanit". Meqë Delmace i përket fshatit Koman, 4 km në lindje mbi një lartësi prej 568 dhe me një diametër afro 500 x 500 m...

Aq sa e ndritshme dhe e suksesshme ishte e gjithë jeta e fotografit me famë botërore Helmut Njuton, aq i vetmuar, i pafat dhe tragjik ishte ai në fundin e jetës së vet. Gjeti vdekjen ditët e fundit në një aksident automobilistik në Los Anxhelos. Fotografi i famshëm australian me origjinë gjermane, pak...